İngilis dili, Sintaksis (syntax)
Vasitəli ümumi sual (if və whether)
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Grammar A: An included yes/no question», səh. 12
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Reporting Yes/No questions», səh. 138
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda asked kimi bir feillə başlanmış cümləni vasitəli ümumi sualla tamamlamaq tələb olunur. Variantlarda bağlayıcı (if, whether, that), söz sırası, zaman və şəxs əvəzliyi dəyişir. Bəzən sual iki seçimli olur. Düzgün cavabda ümumi sual if və ya whether ilə başlayır, sonra isə nəqli cümlə kimi mübtəda və xəbər gəlir.
Qayda
- Cümlənin içinə salınmış ümumi sual (Included Yes/No Question) if və ya whether ilə başlayır: She asked if I was ready. He wondered whether it was true. That işlənmir, çünki o, sualı yox, bildirişi verir.
- Sıra nəqlidir: if/whether + mübtəda + xəbər. Təsdiq formasındakı suallarda do, does, did düşür. Bütöv cümlə sualdırsa, sual işarəsi, nəqlidirsə, nöqtə qoyulur.
- Giriş feili keçmiş zamandadırsa (asked, wanted to know, wondered), zaman adətən geri çəkilir: play → played, have done → had done, can → could, will → would. Past Perfect dəyişmir. Əvəzliklər və zaman zərfləri də mənaya görə dəyişir.
- İki seçimli sual da eyni cür qurulur: whether I preferred painting or photography.
- I wonder, Do you know kimi indiki zamanlı girişlərdə zaman dəyişmir. Əmr formasındakı Please tell me də zamanın geri çəkilməsini tələb etmir.
| Forma | Mətndəki nümunə |
|---|---|
| Birbaşa sual | “Do you play chess?” Nigar asked Ali. |
| Keçmiş zamanlı giriş | Nigar asked Ali if he played chess. |
| Birbaşa sual | “Is the library open on Sundays?” |
| İndiki zamanlı giriş | Do you know if the library is open on Sundays? |
Nümunələr
“Do you play chess?” Nigar asked Ali.
Sual sözü yoxdur, deməli, if və ya whether lazımdır, do düşür, you → he, zaman bir pillə geri gedir: Nigar asked Ali if he played chess.
“Have you watered the flowers?” my aunt asked me.
have watered forması had watered olur: My aunt asked me whether I had watered the flowers.
“Is the library open on Sundays?” sualını Do you know … ilə başlat.
Giriş indiki zamandadır, zaman dəyişmir: Do you know if the library is open on Sundays?
Tipik səhv
Şagirdlər if yazandan sonra sual sırasını saxlayırlar: She asked if had I finished. Yaxud sualı that ilə verirlər: She asked that I had finished. Düzgün cümlə: She asked if I had finished. Bağlayıcıdan sonra əvvəlcə mübtədanı, sonra xəbəri yaz.