İngilis dili, Sintaksis (syntax)
Sadə cümlədə söz sırası
- Dərslik: İngilis dili, 6-cı sinif, «1.1 Changing Cities», səh. 11
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda nömrələnmiş söz və ifadələr verilir, onlardan düzgün cümlə düzəltmək tələb olunur. Cavab variantı bu nömrələrin sırasıdır. Tapşırıqlarda xəbərin mübtədadan sonra gəlməsi, often və never kimi tezlik zərflərinin yeri, yer və zaman bildirən ifadələrin adətən cümlənin sonunda durması, təyin sözlərinin aid olduğu sözün yanında qalması yoxlanır.
Qayda
- Nəqli cümlənin əsas sırası: mübtəda + xəbər + tamamlıq + yer + zaman: Aynur bought a bag at the market yesterday.
- Tezlik zərfi (Adverb of Frequency) adətən əsas feildən əvvəl durur: My cousin often tells jokes. To be feilindən sonra, köməkçi feillə əsas feil arasında gəlir: She is never late. He has never been abroad.
- Şəxs to olmadan işlənəndə əvvəl şəxs, sonra əşya gəlir: He gives me a book. To ilə isə tərs olur: He gives a book to me.
- Təyin edən söz və ya ifadə aid olduğu isimdən ayrılmır: the book on the shelf.
- İsimdən əvvəl bir neçə sifət olanda sıra bu cürdür: rəy, ölçü, yaş, rəng, material: a nice big old green wooden chair.
| Cümlə üzvü | Mətndəki nümunə |
|---|---|
| mübtəda | Aynur |
| xəbər | bought |
| tamamlıq | a bag |
| yer | at the market |
| zaman | yesterday |
Nümunələr
my brother / plays / sometimes / football / at school
Mübtəda, tezlik zərfi, əsas feil, tamamlıq və yer ardıcıllığı belə olur: My brother sometimes plays football at school.
is / never / Leyla / late
Mübtəda ilk gəlir, never zərfi is feilindən sonra durur: Leyla is never late.
a small / red / leather / bag / bought / Aynur / yesterday
Əvvəl mübtəda və xəbər gəlir, sifətlər ölçü, rəng, material ardıcıllığı ilə düzülür, zaman sonda durur: Aynur bought a small red leather bag yesterday.
Tipik səhv
Azərbaycan dilində xəbər cümlənin sonunda dayanır, ona görə şagirdlər ingilis cümləsində də feili sona atırlar: My brother football plays. Başqa tez-tez rast gəlinən səhv tezlik zərfini feildən sonra qoymaqdır: She tells often jokes. Bu nümunədə mübtədadan sonra xəbər gəlir: She tells jokes. Tezlik zərfi adətən əsas feildən əvvəl durur: She often tells jokes. To be feilində tezlik zərfi feildən sonra gəlir: Leyla is never late.