İngilis dili, Sintaksis (syntax)
Səbəb, nəticə, məqsəd və güzəşt budaq cümlələri ingilis dilində
Səbəb, nəticə, məqsəd və güzəşt bildirən sözləri mənaya və quruluşa görə düz seçməyi öyrənəcəksən.
Oxumaq 4 dəqiqə çəkir
İki fakt götür: «yağış yağırdı» və «biz futbol oynadıq». İndi onları bir cümləyə yığ. Although it rained, we played desən, hər şey aydındır: yağışa baxmayaraq oynadıq. Because it rained, we played desən, qəribə çıxır: guya yağış oynamağımızın səbəbi olub.
Fakt eyni qalır, dəyişən cəmi bir sözdür. Üstəlik bu sözlərin bəziləri özündən sonra tam cümlə istəyir, bəziləri isə isim və ya -ing forması. Mənanı tutub quruluşu səhv salsan, cavab yenə səhv olur. Bu səhifədə ikisinə birlikdə baxmağı öyrənəcəksən.
Niyə lazımdır
Bu sözlər danışığı məntiqli edir: niyə, nə üçün, nəyə baxmayaraq. Onlar fikirlər arasındakı əlaqəni açıq göstərir, onlarla fikirlər bir-birinə bağlanır. Esse yazanda, məktub yazanda və oxu mətnini başa düşəndə bunu hiss edirsən.
İmtahanda isə bu, sürətli xal deməkdir. Variantlar çox vaxt eyni ailədən olur, ona görə iki addımlıq yoxlama işə yarayır: əvvəl məna, sonra boşluqdan sonra nə gəldiyi.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda cümlədə boş yer buraxılır və beş variantdan məna və quruluşa uyğun gələni seçmək tələb olunur. Variantların arasında səbəb (because, as), nəticə (so, therefore), güzəşt (although, despite) və qarşılaşdırma (whereas) bildirən bağlayıcılar, sözönülər və zərflər yan-yana durur. Düzgün cavab üçün iki hissənin mənasını müqayisə etmək, sonra boşluqdan sonra cümlənin, yoxsa isim və ya -ing formasının gəlməsinə baxmaq lazımdır.
Qayda
- Səbəb: because, as, since + cümlə; because of, due to + isim: because of the rain.
- Nəticə: so iki cümləni vergüllə birləşdirir. Therefore və as a result nəticə bildirən cümləni ayrıca başladır və ya nöqtəli vergüldən sonra gəlir.
- Məqsəd: to, in order to + feilin ilk forması; so that + cümlə (çox vaxt can, could, would ilə); inkarda in order not to + feilin ilk forması.
- Güzəşt, yəni gözləntinin əksi: although, though, even though + cümlə; despite, in spite of + isim və ya -ing.
- Qarşılaşdırma: whereas, while iki fərqli faktı bir-birinə qarşı qoyur: Nigar likes tea, whereas her sister prefers coffee.
| Məna | Quruluş |
|---|---|
| Səbəb | because, as, since + cümlə because of, due to + isim |
| Nəticə | so therefore, as a result |
| Məqsəd | to, in order to + feilin ilk forması so that + cümlə |
| Güzəşt | although, though, even though + cümlə despite, in spite of + isim və ya -ing |
| Qarşılaşdırma | whereas, while |
Tapşırıqlarda işlənən qaydalar
Öyrənilməli qayda
İki ziddiyyətli fakt whereas, while və ya although ilə bir cümlədə birləşdirilir: He is calm, whereas his brother is very nervous. Because və as səbəb, therefore isə nəticə bildirir.
Öyrənilməli qayda
Birinci hissə səbəb, ikinci hissə nəticədirsə, aralarına so qoyulur: It was late, so we left. Səbəbi because göstərir, although isə qarşılaşdırma bildirir.
Öyrənilməli qayda
Although güzəşt bağlayıcısıdır və özündən sonra tam cümlə (mübtəda + xəbər) tələb edir: Although it rained, we played. Despite və in spite of sözlərindən sonra isə isim və ya -ing forması gəlir.
Öyrənilməli qayda
Səbəbi bildirmək üçün as, because və ya since bağlayıcısı işlənir və səbəb bağlayıcıdan sonra gəlir: I stayed home as I was ill. Nəticə üçün so, qarşılaşdırma üçün although seçilir.
Öyrənilməli qayda
Even though və although özündən sonra tam cümlə alır, despite və in spite of isə isim və ya -ing formalı söz alır: Even though it rained, we left; Despite the rain, we left.
Öyrənilməli qayda
Because bağlayıcıdır və cümlə tələb edir (because it was cold), because of isə sözönüdür və isim tələb edir (because of the cold); despite səbəb yox, ziddiyyət bildirir.
Öyrənilməli qayda
Whereas və while iki hissənin bir-birinə zidd olduğunu göstərir: My sister loves noise, whereas I love silence.
Boşluğa hansı söz düşür?
Əvvəl mənaya bax, sonra boşluqdan sonra nə gəldiyinə: cümlə, isim, yoxsa feil.
Nümunələr
The match was cancelled … the heavy rain. (because / because of)
Həllə bax
Boşluqdan sonra cümlə yox, the heavy rain isim birləşməsi gəlir: because of.
We left early … we could catch the last bus. (because / so that)
Həllə bax
Tez çıxmağın məqsədi son avtobusa çatmaqdır, məqsəd isə so that ilə və çox vaxt could kimi modal feillə bildirilir: so that.
… Leyla was ill, she took part in the contest. (Although / Despite)
Həllə bax
Xəstə olmaq iştirak etməyin əksinə işləyir, yəni güzəşt var. Boşluqdan sonra cümlə gəldiyi üçün Although seçilir. Despite ilə isə Despite her illness yazılardı.
Həllə bax
- Məna: iki zəngli saat qurmağın məqsədi gecikməməkdir, yəni burada inkar məqsəd var.
- Quruluş: boşluqdan sonra mübtəda yoxdur, birbaşa feilin ilk forması be gəlir. So that isə özündən sonra cümlə istəyir.
- Feilin ilk formasından əvvəl inkar məqsəd üçün in order not to işlənir.
in order not to: She set two alarms in order not to be late for the exam.
Tipik səhv
Despite she was ill, she went to school. / We missed the bus because of he was late.
Although she was ill; Despite her illness; Because he was late; Because of the traffic.
Şagirdlər despite və because of sözlərindən sonra mübtədalı və xəbərli cümlə yazırlar. Halbuki cümlədən əvvəl although və because, isimdən və ya -ing formasından əvvəl despite və because of işlənir.
Boşluqdan sonra mübtəda və xəbər görürsənsə, despite və because of variantlarını çıxar.
Özünü yoxla
Səbəb və nəticə əlaqəsinə uyğun sözü seç: The printer had no paper, … it could not print the document.
Kağızın olmaması səbəb, sənədin çap edilə bilməməsi isə nəticədir; so bu iki cümləni vergüllə birləşdirir. Therefore bu quruluşda nöqtədən və ya nöqtəli vergüldən sonra gəlməlidir.
Məqsəd bildirən uyğun ifadəni seç: He opened the window … let some fresh air in.
Pəncərəni açmağın məqsədi içəri təmiz hava buraxmaqdır. Boşluqdan sonra feilin ilk forması let gəldiyi üçün in order to seçilir; so that isə tam cümlə tələb edir.
Boşluğa uyğun sözü seç: … his daily practice, he still made mistakes.
Hər gün məşq etməsinə baxmayaraq yenə səhvlər etməsi gözləntinin əksidir, yəni güzəşt bildirir. Boşluqdan sonra his daily practice isim birləşməsi gəldiyi üçün Despite seçilir.
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzuları- İngilis diliCümlənin növləri və sual cümlələriİmtahanda düzgün qurulmuş sual cümləsini seçmək tələb olunur.
- İngilis diliXəbərin mübtəda ilə uzlaşmasıİmtahanda dörd cümlə verilir və onlardan düzgün yazılmışları seçmək tələb olunur, cavab variantları adətən…
- İngilis diliSadə cümlədə söz sırasıİmtahanda nömrələnmiş söz və ifadələr verilir, onlardan düzgün cümlə düzəltmək tələb olunur.
- İngilis diliVasitəli nitq (Reported Speech)İmtahanda başlanmış vasitəli nitq cümləsini tamamlamaq tələb olunur.
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Adverb clauses of reason and result», səh. 30
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar B: Adverb clauses of purpose», səh. 32
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Adverb clauses of concession», səh. 48
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar B: Adverb clauses of contrast», səh. 50