beta

← Geri

Tarix, Azərbaycan tarixi

Qədim Azərbaycanın cəmiyyəti və dövlətləri

  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «İbtidai icma cəmiyyəti», səh. 9
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Azərbaycan ərazisində ilk tayfa ittifaqları və dövlət qurumları», səh. 14
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «İlk Azərbaycan dövləti — Manna», səh. 18
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Azərbaycan eradan əvvəl VI-IV əsrlərdə», səh. 23
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Atropatena dövləti», səh. 27
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Albaniya dövləti», səh. 32
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Mədəniyyət», səh. 36
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «İbtidai cəmiyyət», səh. 6
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Əsas tarixi anlayışlar və zaman ölçü vahidləri», səh. 8
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «İbtidai cəmiyyət», səh. 18
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Erkən dövlətlər», səh. 64
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Manna dövləti», səh. 72
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Azərbaycan e.ə. VII-IV yüzilliklərdə», səh. 86
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Atropatena dövləti», səh. 94
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Albaniya dövləti», səh. 108
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «Tarixdə il hesabı», səh. 6
  • Dərslik: Tarix, 6-cı sinif, «İbtidai cəmiyyət», səh. 10

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda dövrü təsərrüfat yeniliklərinə görə tanımalı, abidəni yerləşdiyi ərazi ilə uyğunlaşdırmalı, mərhələlərin ortaq və fərqli əlamətlərini seçməlisən. Manna hökmdarlarının siyasətini müqayisə etmək də tələb olunur. Hadisənin sadəcə adını deyil, hansı dövrə və hökmdara aid olduğunu bilməlisən.

Qayda

  • Paleolit qədim daş dövrüdür. İnsanlar ovçuluq və yığıcılıqla dolanırdılar. Azıx və Tağlar Qarabağda, Damcılı Qazaxda, Buzeyir Lerikdə, Zar Kəlbəcərdədir. Üst Paleolitdə qan qohumluğuna söykənən qəbilə icması formalaşdı.
  • Mezolit ox və kamanın meydana çıxması ilə seçilir. Qobustandakı təsvirlər ov, balıqçılıq, qayıqlardan istifadə və rəqslər haqqında məlumat verir.
  • Neolit inqilabı hazır təbiət nemətlərini mənimsəməkdən məhsul istehsalına keçiddir. Əkinçilik, maldarlıq, oturaq yaşayış, dulusçuluq və toxuculuq inkişaf etdi. Tovuzdakı Göytəpə və Ağcabədidəki Kamiltəpə bu mərhələnin abidələridir.
  • Eneolit mislə daşın yanaşı işlədildiyi mərhələdir. Toxa əkinçiliyi, daş dişli oraqlar, mis qarmaqlar və çiy kərpic evlər səciyyəvidir. Neolitdəki anaxaqanlığı bu dövrdə də davam edirdi.
  • Erkən Tunc Kür-Araz mədəniyyəti ilə tanınır. Xışdan istifadə, yaylaq maldarlığı və ataxaqanlığı yayıldı. Maldarlıq əkinçilikdən ayrıldı: bu, birinci ictimai əmək bölgüsüdür.
  • Orta Tunc zamanı sənətkarlığın müstəqilləşməsi ikinci əmək bölgüsünü yaratdı. İlkin şəhərlər formalaşdı, varlılarla yoxsullar arasındakı fərq böyüdü. II Kültəpə və Üzərliktəpə belə mərkəzlərdəndir.
  • Son Tunc və Erkən Dəmir mərhələsində üçüncü əmək bölgüsü baş verdi: ticarətlə məşğul olanlar ayrıca qrupa çevrildi. Əmlakın azsaylı adamların əlində toplanması icma quruluşunu zəiflətdi.
  • Erkən dövlətlər sırasında Aratta, Kuti və Lullubi fərqləndirilir. Aratta Şumerlə əlaqələr saxlayırdı; kutilər İkiçayarasında hakim olmuşdular; Anubanini Lullubi hökmdarı idi.
  • Manna Urmiya ətrafında yaranmışdı. İranzu və Ullusunu daxili üsyanlarla mübarizədə II Sarqondan yardım almışdılar. Assuriya ittifaqından uzaqlaşmaq və Midiyadakı üsyanı dəstəkləmək Ahşerinin siyasətinə aiddir.
  • Atropatena Azərbaycanın cənubunda, Albaniya isə şimalında yaranmış qədim dövlətlərdir. Atropatena Atropatın adı ilə bağlıdır; Albaniyanın ilk paytaxtı Qəbələ olmuşdur.

Nümunələr

1

Daş alətlərlə yanaşı mis biz tapılıb. Bu, hansı mərhələni göstərir?

Həll: Eneoliti; mis istifadəsi başlasa da, daş alətlər qalırdı.

2

Yaylaq maldarlığı, sənətkarlığın ayrılması, tacirlərin yaranması hansı ardıcıllıqdadır?

Həll: Erkən Tunc → Orta Tunc → Son Tunc və Erkən Dəmir. Bunlar üç əmək bölgüsünü ardıcıl izləməyə kömək edir.

3

Anubanininin “Qələbə sütunu” hansı dövlət qurumunun tarixini öyrənməyə kömək edir?

Həll: Lullubinin; Anubanini bu ölkəni idarə etmiş, abidədə öz hərbi uğurları barədə məlumat vermişdir.

Tipik səhv

Bir yeniliyin yarandığı dövrü onun mövcud olduğu bütün dövrlərlə qarışdırma. Dulusçuluq Neolitdə yaransa da, Eneolitdə də vardı. “İlk dəfə” deyiləndə başlanğıcı, “ortaq cəhət” deyiləndə hər iki dövrdə davam edən xüsusiyyəti axtar.