Tarix, Ümumi tarix
Yeni dövrdə Avropa və ABŞ
- Dərslik: Tarix, 11-ci sinif, «ABŞ və Böyük Britaniya», səh. 6
- Dərslik: Tarix, 11-ci sinif, «Fransa və Almaniya», səh. 12
- Dərslik: Tarix, 11-ci sinif, «Rusiya», səh. 18
- Dərslik: Tarix, 11-ci sinif, «Dövlətlərarası münasibətlər», səh. 36
- Dərslik: Tarix, 11-ci sinif, «Mədəniyyət», səh. 48
- Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «İngiltərə və Fransa», səh. 120
- Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Rusiya», səh. 132
- Dərslik: Tarix, 9-cu sinif, «Amerika Birləşmiş Ştatları», səh. 6
- Dərslik: Tarix, 9-cu sinif, «Böyük Britaniya və Fransa», səh. 12
- Dərslik: Tarix, 9-cu sinif, «Almaniya və İtaliya», səh. 18
- Dərslik: Tarix, 9-cu sinif, «Rusiya imperiyası», səh. 24
- Dərslik: Tarix, 9-cu sinif, «Mədəniyyət», səh. 48
- Dərslik: Tarix, 8-ci sinif, «İngiltərə», səh. 78
- Dərslik: Tarix, 8-ci sinif, «Şimali Amerika», səh. 92
- Dərslik: Tarix, 8-ci sinif, «Fransa», səh. 102
- Dərslik: Tarix, 8-ci sinif, «Rusiya», səh. 118
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda təsvirə əsasən dövlət xadimini tanımalı, hadisəni onun fəaliyyəti ilə uyğunlaşdırmalı, müqavilənin şərtini seçməlisən. Ərazilərin hansı üsulla əldə edildiyini müqayisə etmək və səbəblə nəticəni əlaqələndirmək də tələb olunur. Bunun üçün şəxs, tarix və hadisənin nəticəsini birlikdə yadda saxla.
Qayda
- Cefferson 1801–1809-cu illərdə prezident idi. Onun dövründə Luiziana alındı, qərbdə məskunlaşma genişləndi, xaricdən kölə gətirilməsi qadağan edildi. Bu qadağa mövcud köləliyin ləğvi demək deyildi.
- Satınalma əraziyə görə ödəniş edilməsidir: ABŞ 1803-cü ildə Luiziananı Fransadan, 1867-ci ildə Alyaskanı Rusiyadan aldı. Bu hadisələri hərbi işğal və ilhaqla eyniləşdirmə.
- Gent sülhü 1814-cü ildə Britaniya ilə ABŞ arasındakı müharibənin başa çatmasını rəsmiləşdirdi; əvvəlki vəziyyət bərpa edildi.
- Monro doktrinası 1823-cü ildə elan edildi. Avropa dövlətlərinin Amerikada müstəmləkə ağalığını yenidən qurmasına qarşı çıxır, qarşılıqlı müdaxiləsizlik prinsipini bildirirdi.
- Vətəndaş müharibəsi 1861–1865-ci illərdə baş verdi. Köləlik məsələsində ziddiyyətlər və Cənubun ayrılması qarşıdurmaya gətirdi; Şimalın qələbəsi ölkənin birliyini qorudu.
- Homsted qanunu Linkolnun dövründə, 1862-ci ildə qəbul edildi. Becərmək şərtilə torpaq əldə etmək imkanı yaratdı və azad fermer təsərrüfatını dəstəklədi.
- Linkolnun azadlıq bəyannaməsi 1863-cü ilin əvvəlindən üsyançı ştatlardakı kölələrin azad edilməsini nəzərdə tuturdu. Ölkə üzrə köləliyə hüquqi son qoyan konstitusiya dəyişikliyi 1865-ci ilə aiddir.
- Parlament islahatı Britaniyada 1832-ci ildə burjuaziyanın parlamentdə mövqeyini gücləndirdi. İqtisadi qüvvənin artması siyasi təmsilçiliyin genişlənməsinə təkan vermişdi.
- I Napoleon 1804-cü ildə imperator oldu, 1806-cı ildə Britaniyaya qarşı qitə blokadasına başladı. III Napoleon isə 1852-ci ildə imperator oldu, Krım müharibəsində Osmanlını dəstəklədi, 1870-ci ildə Sedanda təslim oldu.
- Frankfurt müqaviləsi 1871-ci ildə Fransanın Almaniyaya beş milyard frank təzminat verməsini nəzərdə tuturdu.
Nümunələr
Monro doktrinası, Gent sülhü və Luiziana alışını zaman sırasına düz.
Həlli: Luiziana alışı → Gent sülhü → Monro doktrinası; uyğun tarixlər 1803, 1814 və 1823-dür.
«Homsted qanunu Ceffersonun tədbiridir» fikrini yoxla.
Həlli: Ceffersonun prezidentliyi 1809-cu ildə bitmişdi. Qanun 1862-ci ildə, Linkolnun prezidentliyi zamanı qəbul olundu.
1806-cı il blokadası ilə 1870-ci il Sedan məğlubiyyəti eyni imperatora aiddirmi?
Həlli: xeyr, birincisi I Napoleona, ikincisi III Napoleona aiddir.
Tipik səhv
Eyni ölkədə baş vermiş hadisələri eyni rəhbərə aid etmək yanlışdır. Əvvəl tarixi həmin şəxsin hakimiyyət illəri ilə tutuşdur. Kölə idxalının qadağan edilməsini də köləliyin tam ləğvi ilə qarışdırma.