beta

← Geri

Tarix, Ümumi tarix

Orta əsrlərdə Avropa: əsrlər, tarixlər və hadisələr

Orta əsrlər Avropasının əsas hadisələrini əsrlərə ayırmağı, zaman sırasına düzməyi və ölkələrə görə fərqləndirməyi öyrənəcəksən.

Oxuma vaxtı: 4 dəqiqə

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: tarlaların üstündəki yaşıl təpədə köhnə daş qala, vadidə səhər dumanı.

2000-ci ilin ilk gecəsi çox ölkədə yeni minilliyin başlanğıcı kimi qeyd olundu. Amma təqvim hesabı ilə XXI əsr 2001-ci il yanvarın 1-də başladı. Səbəb sadədir: miladi hesabda sıfırıncı il yoxdur, ona görə 2000-ci il XX əsrin son ili idi.

Orta əsrlər tarixində eyni tələ ilə tez-tez qarşılaşırsan. Böyük Karl imperator tacını 800-cü ildə aldı və bu il IX əsrə deyil, VIII əsrə aiddir. Bircə yüzlüyə görə cavab tamam dəyişir.

Bu mövzu min ilə yaxın dövrü əhatə edir: franklar, Bizans, xaçlılar, parlament, Lüter, Kolumb. Avropada bu gün turistlərin gəzdiyi daş qalaların çoxu da o feodal dünyasından qalıb. Hər hadisəni öz əsrinə və öz ölkəsinə yerləşdirsən, qarışıq görünən şəkil aydınlaşır.

Niyə lazımdır

Tarixləri tək-tək əzbərləmək çətindir, zəncir kimi yadda saxlamaq isə asandır. Puatye döyüşü Böyük Karldan əvvəl olub, Verden müqaviləsi ondan sonra. Bir tarixi unutsan da, onu qonşu hadisələrdən tapa bilərsən.

Bu dövr həm də sonrakı mövzulara körpüdür. Reformasiya və coğrafi kəşflər yeni dövrün qapısını açır, xaçlılarla Bizansın tarixi isə Şərq tarixi ilə kəsişir. Bu bazanı indi qursan, sonrakı mövzular üzərinə rahat yığılır.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda hadisələri əsrlərə ayırır, zaman sırasına düzür, hökmdarları fəaliyyətləri ilə əlaqələndirirsən. Həmçinin Fransa ilə İngiltərəyə məxsus və ortaq xüsusiyyətləri fərqləndirir, ərazi ilə hadisə arasındakı yanlış uyğunluğu tapırsan. Buna görə tarixi hadisənin həm vaxtını, həm yerini, həm də nəticəsini yadda saxla.

Qayda

  • Əsr hesabında ilk yüz il I əsrdir; VIII əsr 701–800, IX əsr 801–900-cü illəri əhatə edir. Deməli, 800-cü il VIII əsrə daxildir.
  • Feodalizm torpaq sahibliyinə söykənən ictimai quruluşdur. Feod xidmət müqabilində verilən torpaqdır. Təhkimli kəndli torpağa bağlıdır, ağaya məhsul verir və ya onun təsərrüfatında işləyir.
  • Frank dövləti Hlodviqin rəhbərliyi ilə V əsrin sonunda yarandı. Karl Martel 732-ci ildə Puatyedə ərəblərə qalib gəldi. Böyük Karlın hakimiyyəti 768–814-cü illərə aiddir; imperator tacını 800-cü ildə aldı.
  • Verden müqaviləsi 843-cü ildə Frank imperiyasını üç yerə ayırdı. Bu bölgü gələcək Fransa, Almaniya və İtaliyanın siyasi formalaşmasına zəmin yaratdı; həmin dövlətlər dərhal indiki sərhədlərində yaranmadı.
  • Bizans Şərqi Roma dövlətidir; paytaxtı Konstantinopol idi. Yustinianın dövründə Şimali Afrikadakı Vandal krallığı, İtaliya və İspaniyanın cənub-şərqi tutuldu. Misir isə əvvəlcədən imperiyaya daxil idi. Onun məcəlləsi Roma hüququnu sistemləşdirdi.
  • Xaçlı yürüşləri Şərqə yönələn, dini şüarlarla aparılan səfərlər idi; torpaq və sərvət maraqları da rol oynayırdı. 1096–1291-ci illərdəki bu yürüşlərin dördüncüsündə, 1204-cü ildə Konstantinopol tutuldu.
  • Mərkəzləşmə kral hakimiyyətinin güclənməsi, feodalların siyasi müstəqilliyinin məhdudlaşmasıdır. İngiltərədə parlament 1265-ci ildə, Fransada Baş ştatlar 1302-ci ildə çağırıldı. Yüzillik müharibə hər iki ölkəni qarşılaşdırdı; 1346-cı ildə Kresidə ingilislər qalib gəldi.
  • Reformasiya katolik kilsəsində dəyişiklik tələbi ilə başlayan hərəkatdır. Martin Lüterin 1517-ci ildəki çıxışı onun başlanğıcı sayılır; nəticədə protestant cərəyanları yarandı.
  • Coğrafi kəşflər yeni dəniz yollarının axtarışı ilə bağlı idi. Kolumb 1492-ci ildə Amerikaya çatdı; Vasko da Qama 1498-ci ildə Afrikanı dolanaraq Hindistana dəniz yolunu açdı.

Tapşırıqlarda istifadə olunan qaydalar

Öyrənilməli qayda

Əsr yüz ili əhatə edir: miladi təqvimdə ilk əsr 1-ci ildən 100-cü ilədək davam edir, sonrakı əsrlər də eyni qayda ilə hesablanır. Frank tarixindəki hadisələri əsrlərə ayırarkən yüzə tam bölünən ilin əvvəlki yüzilliyi tamamladığını nəzərə al.

Öyrənilməli qayda

Xronoloji ardıcıllıqda əvvəl baş vermiş hadisə daha erkən mövqedə yerləşir; aralıq hadisənin tarixi iki qonşu hadisənin tarixləri arasında olmalıdır. Frank hökmdarının hakimiyyətə başladığı vaxtı imperator titulunu aldığı vaxtdan fərqləndir.

Öyrənilməli qayda

Parlament və Baş ştatlar orta əsrlərdə müxtəlif silklərin nümayəndələrini birləşdirən məclislər idi. Krallıqları müqayisə edərkən məclisin hansı ölkəyə məxsusluğunu, müharibədə iştirakı və ayrıca döyüşün nəticəsini fərqli əlamətlər kimi qiymətləndir.

Öyrənilməli qayda

Yustinian Roma dövlətinin əvvəlki sərhədlərini bərpa etmək üçün keçmiş Qərbi Roma torpaqlarına yürüşlər aparırdı. Ərazi ilə fəthi uyğunlaşdırarkən imperiyanın əvvəldən sahib olduğu torpaqlarla həmin hökmdarın sonradan aldığı torpaqları fərqləndir.

Öyrənilməli qayda

Miladi təqvimdə əsr yüzilliyin birinci ilindən başlayır və yüzüncü ili ilə tamamlanır; yüzə tam bölünən il növbəti əsrə daxil deyil. Frank dövlətindəki dəyişiklikləri tarixlərinə görə seçərkən bu sərhədi nəzərə al.

Hadisələri sıraya düz

Hadisələri ən erkəndən ən gecəyə doğru düz. Tarixlər gizlidir, ona görə ardıcıllığı yadından çıxartmamaq lazımdır.

Nümunələr

1

768, 814 və 843-cü illərdən hansıları eyni əsrdədir?

Həllə bax

Həll: 814 və 843 IX əsrdədir; 768 isə VIII əsrə düşür.

2

Kəndli yaşadığı torpağı tərk edə bilmir və ağanın sahəsində işləməlidir. Onun vəziyyətini müəyyən et.

Həllə bax

Həll: bu, təhkimli kəndlidir; torpağa bağlılıq və əmək mükəlləfiyyəti feodal asılılığını göstərir.

3

1265-ci il parlamenti ilə 1302-ci il Baş ştatlarının ortaq cəhətini göstər.

Həllə bax

Həll: hər ikisi silki nümayəndəli orqandır; birincisi İngiltərəyə, ikincisi Fransaya aiddir.

Tipik səhv

Yüzillik müharibədə İngiltərə qalib gəldi, çünki Kresi döyüşünü ingilislər qazandı.

Kresi döyüşünü İngiltərə qazandı, amma müharibədə bütövlükdə Fransa üstün gəldi.

Yüzillik müharibədəki ümumi nəticəni ayrıca döyüşün nəticəsi ilə qarışdırma: bir döyüşdə qalib gəlmək müharibəni udmaq demək deyil.

Cavab seçərkən sualın bütöv müharibəni, yoxsa konkret döyüşü soruşduğunu dəqiqləşdir.

Özünü yoxla

Vasko da Qama 1498-ci ildə Hindistana dəniz yolunu açdı, Martin Lüter isə 1517-ci ildə çıxış etdi. Bu hadisələrin aid olduğu əsrləri müvafiq ardıcıllıqla seç.

Hansı dəyişiklik kral hakimiyyətinin mərkəzləşdiyini göstərir?

Yustinianın fəth etdiyi ərazilərin siyahısına İtaliya, Misir və İspaniyanın cənub-şərqi yazılıb. Siyahını düzəltmək üçün hansını çıxarmalısan?

Bu mövzunu tapşırıqlarla yoxla

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.

Mövzu üzrə sınaq, II qrupMövzu üzrə sınaq, III qrup (DT)Mövzu üzrə sınaq, III qrup (TC)

Digər mövzular

Bütün Tarix mövzuları

Dərslikdə bu mövzu

  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Qərbi Avropa», səh. 52
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Bizans», səh. 58
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Xaçlı yürüşləri», səh. 94
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Qərbi Avropada mərkəzləşdirilmiş dövlətlərin yaranması», səh. 100
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Avropada reformasiya. Otuzillik müharibə», səh. 114
  • Dərslik: Tarix, 10-cu sinif, «Böyük coğrafi kəşflər. ABŞ-ın yaranması», səh. 126
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Feodal münasibətlərinin meydana gəlməsi», səh. 6
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Frank dövləti», səh. 48
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Bizans. Slavyanlar», səh. 54
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Xaçlı yürüşləri», səh. 90
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «İtaliya», səh. 96
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Fransa», səh. 100
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «İngiltərə», səh. 106
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Reformasiya», səh. 112
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Texniki ixtiralar. Böyük coğrafi kəşflər», səh. 118
  • Dərslik: Tarix, 7-ci sinif, «Avropa və Amerika xalqlarının mədəniyyəti», səh. 132