beta

← Geri

Məntiq, Fiqurlar və fəza təsəvvürü

Vərəqin qatlanması və kəsilməsi: kağızı açmadan görmək

Qatlanmış vərəqi açmadan deşiklərin, kəsiklərin və izlərin harada olacağını tapa biləcəksən.

Oxumaq 4 dəqiqə çəkir

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: taxta masanın üstündə qatlanmış ağ kağız, qayçı, kağız qırıntıları və yanında deşikli naxışı olan açılmış vərəq.

Kağız qar dənəciyi düzəltməyi yəqin bilirsən. Kağızı bir neçə dəfə qatlayırsan, qayçı ilə kənardan bir-iki parça kəsirsən, sonra açırsan. Bir kəsikdən bütöv, simmetrik naxış alınır.

Başqa bir oyun da var. Vərəqin bir yarısına yaş boya damızdırıb vərəqi qatlayırsan və yaxşıca sıxırsan. Açanda ikinci yarıda eyni ləkə görünür, amma güzgüdəki kimi tərsinə.

Hər iki hadisənin arxasında eyni qayda dayanır: qat xətti güzgü kimi işləyir. Bu qaydanı bilsən, kağızı açmadan da nə alınacağını deyə bilərsən.

Niyə lazımdır

Bu mövzu fəza təsəvvürünü məşq etdirir: şəkli başında çevirib yerini dəyişməyi öyrədir. Eyni bacarıq simmetrik naxış çəkəndə, karton qutunun açılışını təsəvvür edəndə və ya paltar biçimini başa düşəndə lazım olur.

İmtahanda variantlar adətən bir-birinə çox oxşayır: deşiklərin sayı düzdür, yeri səhvdir, ya da ox tərsinə baxır. Qatları bir-bir açmağı bacaran bu tələlərə düşmür və tapşırığı tez həll edir.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Bu mövzuda qatlanmış kağızın açıldıqdan sonrakı görünüşünü, kəsiklərin yerini və mürəkkəb izlərinin istiqamətini müəyyənləşdirirsən. Bəzən işarəli hissələrin ardıcıl qatlananda harada yerləşəcəyini tapırsan. Xanalı şəkillərdə isə qatlama zamanı qarşılaşan rənglər verilmiş qaydaya əsasən dəyişir və sonda rəngli xanalar sayılır.

Qayda

  • Ardıcıllıq: əvvəl qatlama xətlərini və hər addımda hərəkət edən hissəni müəyyən et. Qatlanmış vəziyyət soruşulursa, verilən sıra ilə irəlilə; açılmış vəziyyət soruşulursa, son qatlamadan başlayaraq geriyə get.
  • Güzgü əksi: hər açılışda izi həmin qat xəttinin qarşı tərəfinə köçür. Uyğun nöqtələr xəttə perpendikulyar istiqamətdə, ondan eyni məsafədə yerləşir. Maili qat xəttində də bu qayda qüvvədədir. Oxun yalnız yerini deyil, istiqamətini də əks etdir.
  • Qatlar: kəsik və ya keçən mürəkkəb yalnız həmin yerdə üst-üstə düşən kağız hissələrində təkrarlanır. Künclər içəri qatlanıbsa, müxtəlif yerlərdə qat sayı fərqlənə bilər. Hər iz üçün hansı hissələrin onun altında olduğunu ayrıca yoxla.
  • Kəsiyin yeri: daxildəki deşik, qat xəttinə toxunan kəsik və ilkin vərəqin xarici kənarındakı kəsik fərqli nəticə verir. Açılışda qonşu kəsiklər birləşə bilər; buna görə qatların sayını avtomatik olaraq ayrı deşiklərin sayı qəbul etmə.
  • Rəng qaydası: hər mərhələdə qarşılaşan xanaları cütləşdir və şərti cütün əvvəlki rənglərinə tətbiq et. Növbəti mərhələyə alınmış yeni rənglərlə keç. Qarşılığı olmayan xananın rəngini şərtdə ayrıca göstəriş yoxdursa, saxla.

Başında aç

Kağızı əlinə götürmədən təsəvvür et və cavabı seç. Hər sualda qatları bir-bir aç.

Nümunələr

1

Eni 12 sm, hündürlüyü 8 sm olan vərəqin sağ yarısı sola, sonra üst yarısı aşağı qatlanır. Alınan düzbucaqlıda sol kənardan 2 sm, alt kənardan 1 sm uzaqdakı nöqtədə bütün qatlar deşilir. Açılışda deşiklər haradadır?

Həllə bax

Həlli: əvvəl üfüqi, sonra şaquli qatı aç. İlkin vərəqdə soldan məsafələr 2 və 10 sm, altdan məsafələr 1 və 7 sm olur. Bu məsafələrin dörd birləşməsinə uyğun dörd deşik alınır.

2

Vərəq yarıya qatlanır. Qat kənarının ortasından radiusu 1 sm olan yarımdairə çıxarılır; onun diametri qat xəttindədir və kəsik xarici kənarlara çatmır. Açılışda nə alınır?

Həllə bax

Həlli: yarımdairə öz güzgü əksi ilə birləşir. Radiusu 1 sm olan bir dairəvi deşik yaranır.

3

Dörd xana soldan sağa rəngli, rəngsiz, rəngli, rəngli düzülüb. Sıra ortadan qatlanıb açılır. Eyni rəngli cüt rəngsiz, fərqli rəngli cüt rəngli olur. Neçə rəngli xana qalır?

Həllə bax

Həlli: birinci ilə dördüncü xana rəngsizləşir, ikinci ilə üçüncü xana rənglənir. Cavab 2-dir.

Tipik səhv

Qatlanmış vərəqdə ox sağa baxırdı, deməli açılışda iki ox da sağa baxacaq.

Qat xətti şaquli olduğu üçün açılan yarıdakı ox sola baxır. Ox xəttin o biri tərəfinə köçür, eyni məsafədə qalır, istiqaməti də əks olunur.

İzi hər dəfə eyni istiqamətdə köçürmək güzgü əksini pozur.

Bütöv açılışı birdən təsəvvür etməyə çalışma. Hər qatı ayrıca aç, izlərin məsafəsini, istiqamətini və birləşib-birləşmədiyini yoxla.

Özünü yoxla

Yuxarı-sağa baxan oxun üfüqi qat xəttinə görə güzgü əksini qurursan. Əks olunan ox hansı istiqamətə baxır?

Qatlanmış vərəqin bir yerində üç qat, başqa yerində isə yalnız bir qat var. Hər iki yerdə bütün qatları deşirsən; deşiklər qat xətlərinə və kənarlara toxunmur, açılışda da birləşmir. Vərəqi tam açanda cəmi neçə deşik alınır?

Dörd xana soldan sağa belədir: rəngli, rəngli, rəngsiz, rəngsiz. Sıranı ortadan qatlayıb açırsan: eyni rəngli cütün hər iki xanası rəngsiz, fərqli rəngli cütün hər iki xanası rəngli olur. Sonra alınmış rənglərlə eyni qatlama və rəng dəyişmə əməlini bir daha yerinə yetirirsən. Sonda neçə rəngli xana qalır?

İmtahana hazırlığını yoxla

Bütün fənləri əhatə edən tam sınağı həll et.

Magistratura sınağı

Digər mövzular

Bütün Məntiq mövzuları

Dərslikdə bu mövzu