beta

← Geri

Məntiq, Fiqurlar və fəza təsəvvürü

Hissələrdən fiqur yığılması: parçaları necə yoxlamalı

Hissələrdən hansı fiqurun alınacağını, boşluğa hansı parçanın düşəcəyini və hansı hissənin artıq olduğunu ardıcıl yoxlamaqla tapmağı öyrənəcəksən.

Oxu vaxtı: təxminən 4 dəqiqə

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: taxta masanın üstündə yarımçıq yığılmış pazl, kənarı demək olar ki, hazırdır, yanında isə dağınıq hissələr var.

Pazl yığanda kənar hissələri seçmək asandır: onların bir tərəfi düzdür, künc hissələrinin isə iki tərəfi. Bu kiçik əlamət minlərlə parçanın içində axtarışı xeyli qısaldır.

Çamadan yığanda başqa bir şey baş verir. Yer kifayət qədər görünür, əşyaların həcmi də sığır, amma qapaq bağlanmır. Səbəb sadədir: formalar bir-birinə uyğun gəlmir. Döşəməyə kafel düzən usta da divar yanında kafeli kəsməli olur.

Məntiq suallarındakı fiqur yığımı da belədir. Göz tez aldanır, ona görə burada bir neçə sadə yoxlama lazımdır.

Niyə lazımdır

Bu bacarıq fəza təsəvvürünü məşq etdirir: əşyanı əlinə almadan onu fikrində sürüşdürür, döndərir və yerinə qoyursan. Mebeli otaqda yerləşdirəndə də, çertyoj oxuyanda da eyni düşüncədən istifadə edirsən.

İmtahanda isə bu suallar ardıcıl yoxlamanı mükafatlandırır. Əvvəlcə xanaları sayırsan, sonra kənarlara baxırsan, sonda isə nəticəni bir də yoxlayırsan. Bu qaydaya əməl edəndə cavabı gözəyarı seçməyə ehtiyac qalmır.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Səndən ayrı hissələri xəyalən birləşdirərək alınan bütöv fiquru müəyyənləşdirmək, boşluğu dolduran parçanı seçmək və ya yığımda istifadə olunmayan hissəni tapmaq tələb olunur. Bəzi suallarda hissələrin istiqamətini dəyişmək qadağandır. Rəqəmlərlə işarələnmiş hissələrdən qurulan düzülüşlərdə isə həm yerləşmə, həm də təmas edən tərəflərdəki rəqəmlərin uyğunluğu yoxlanılır.

Qayda

  • Hərəkət şərti ilə başla. Sürüşdürmə hissənin yerini, döndərmə istiqamətini dəyişir. Hissəni o biri üzünə çevirmək güzgü əksini verə bilər. Döndərmə və çevirməyə qoyulmuş məhdudiyyətləri ayrıca nəzərə al.
  • Sahə ilkin yoxlamadır. Boşluqsuz və üst-üstə düşmədən yığılan fiqurun sahəsi işlədilən hissələrin sahələri cəminə bərabərdir. Torlu şəkildə eyni ölçülü xanaları say. Sahələrin bərabərliyi yığımın mümkünlüyünü təkbaşına sübut etmir.
  • Kontur üzrə uyğunluğu yoxla. Kənarların təmas edən hissələri uzunluq və forma baxımından uyğun gəlməlidir. Çıxıntını uyğun oyuqla tutuşdur. Xaricdə qalan sərhədlər hədəf fiqurun sərhədini yaratmalıdır; hissənin hər kənarı son fiqurun xaricində görünmür.
  • Yerləşmə imkanı ən az olan hissədən başla: dar çıxıntını və ya fərqli bucağı uyğun yerə qoy. Sonra qalan boşluğu hissələrlə müqayisə et. Hər addımda örtülən sahələri nəzərə al ki, eyni yeri iki dəfə doldurmayasan.
  • Qonşuluq şərtində yan-yana hissələrin sağ və sol, alt-alta hissələrin isə aşağı və yuxarı işarələrini tutuşdur. Bir uyğun cüt tapmaq kifayət deyil, bütün daxili təmasları yoxla.

Özün yoxla

Hər sualda düzgün variantı seç. Əvvəlcə şərtə bax, sonra xanaları say.

Nümunələr

1

Üç sıra və üç sütunlu kvadratın orta sütununda aşağıdakı iki xana boşdur. Hissələri döndərmək olmaz. İki xanalı şaquli, yoxsa üfüqi parça uyğundur?

Həllə bax

Həlli: Boş xanalar alt-altadır. Şaquli parça hər iki xananı doldurur. Üfüqi parçanın sahəsi eyni olsa da, istiqaməti uyğun deyil.

2

Ölçüləri 4×24 \times 2 olan düzbucaqlı, iki ədəd 2×22 \times 2 kvadrat və 1×31 \times 3 düzbucaqlı verilib. Bir hissəni çıxarıb tərəfi 4 olan kvadrat yığ.

Həllə bax

Həlli: Sahələrin cəmi 19, hədəfin sahəsi 16-dır. Deməli, sahəsi 3 olan düzbucaqlı artıqdır. 4×24 \times 2 hissənin uzun tərəfinə iki kiçik kvadratı yanaşı yerləşdirəndə tələb olunan kvadrat alınır.

3

Üç kvadrat kartın sol və sağ rəqəmləri belədir: A (6, 2), B (4, 6), C (2, 5). Kartları döndərmədən bir sıraya düz, toxunan tərəflərin rəqəmləri bərabər olsun.

Həllə bax

Həlli: B-nin sağındakı 6 A-nın solundakı 6 ilə, A-nın sağındakı 2 isə C-nin solundakı 2 ilə uyğunlaşır. Sıra B, A, C-dir.

Tipik səhv

Boşluq üfüqi üç xanadır. Şaquli 3×13 \times 1 parçanı döndərib ora qoyuram, sahəsi də, görünüşü də uyğundur.

Şərtdə döndərmək qadağandır. Deməli, şaquli parça düşmür, üfüqi üçxanalı parçanı seçirəm. Sonra boşluq və üst-üstə düşmə qalmadığını, bütün tələb olunan hissələrin işləndiyini yoxlayıram.

Hissəni icazəsiz döndərmək və ya yalnız ümumi görünüşə əsasən cavab seçmək səhvdir. Əvvəl hərəkət məhdudiyyətini oxu, sonra sahəni və kənarları yoxla, sonda isə bütün tələb olunan hissələrin işlədildiyinə, boşluq və üst-üstə düşmə qalmadığına əmin ol.

Mövzu üzrə qısa test

2×22 \times 2 xanadan ibarət blokun yalnız sağ aşağı xanası doludur. Qalan üç xananı bir parça ilə doldurmalısan. Parçanı döndərmək və ya o biri üzünə çevirmək olmaz. Hansı parça uyğundur?

Hədəf fiqur 1212 xanadan ibarətdir. Hərəsi 44 xana tutan üç parçanı hədəfdən kənara çıxmadan yerləşdirirsən. İki parça yalnız bir xanada üst-üstə düşür, başqa üst-üstə düşmə yoxdur. Hədəfdə neçə xana boş qalır?

Üç kartı alt-alta yerləşdirirsən və toxunan tərəflərdəki rəqəmlər bərabər olmalıdır. Üstdəki kartın aşağı rəqəmi 77, altdakı kartın yuxarı rəqəmi 33-dür. Kartları döndərmək olmaz. Ortaya hansı kartı qoymalısan?

İmtahana hazırlığını yoxla

Bütün fənləri əhatə edən tam sınağı həll et.

Magistratura sınağı

Digər mövzular

Bütün Məntiq mövzuları

Dərslikdə bu mövzu