İngilis dili, Morfologiya (morphology)
Məchul növün zaman formaları: hər zamanda be + V3
Yeddi zamanın hər birində məchul cümləni düzgün qurmağı və imtahanda səhv variantı dərhal tanımağı öyrənəcəksən.
Oxuma vaxtı: 3 dəqiqə
Köynəyinin etiketinə bax: ingiliscə çox vaxt Made in ... yazılır. Bu, əslində qısaldılmış məchul cümlədir. Köynəyi kimin tikdiyi deyilmir, yalnız harada hazırlandığı deyilir. Made burada make feilinin üçüncü formasıdır.
Xəbərlərdə və elanlarda da belə cümlələri tez-tez görürsən: The match was cancelled, A new bridge has been opened, The road is being repaired. Burada vacib olan oyun, körpü və yoldur, onları ləğv edən, açan və ya təmir edən adamlar yox.
Bu cümlələrin hamısı eyni düsturla qurulur. Sadəcə be hər zamanda başqa formaya düşür, əsas feil isə yerindən tərpənmir.
Niyə lazımdır
Məchul növü bilsən, ingiliscə xəbəri, təlimatı, elanı və elmi mətni rahat oxuyursan, çünki belə mətnlərdə hərəkəti kimin etdiyi çox vaxt deyilmir. Özün yazanda da cümləni lazım olan sözlə başlaya bilirsən.
İmtahanda variantlar bir-birinə çox oxşayır: çox vaxt fərq bircə köməkçi sözdə, məsələn being, been və ya was sözündə olur. Hansı zamana hansı köməkçinin getdiyini bilirsənsə, belə sualı bir neçə saniyəyə həll edirsən.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda iki tip tapşırıq gəlir. Birincidə dörd cümlə verilir və hansılarının məchul növə (Passive Voice) çevrilə biləcəyini seçməlisən. İkincidə isə məchul növdə düzgün qurulmuş sual və ya cümlə variantını tapmalısan. Sual cümləsi tipi əsasən söz sırasını və V3 ilə keçmiş sadə zaman (Past Simple) formasının fərqini yoxlayır. Hər iki halda feilin təsirli olub-olmadığını və köməkçi feilin zamana uyğun seçilməsini yoxlamaq lazımdır.
Qayda
Məchul növdə hərəkəti icra edən yox, hərəkətə məruz qalan şey cümlənin mübtədası olur. Düstur belədir: be feilinin uyğun forması + V3 (Past Participle, feilin üçüncü forması). Zamana görə köməkçi hissə dəyişir: be lazımi formada işlənir, zaman tələb edəndə isə has/have, had və ya will ilə birlikdə gəlir. Əsas feil isə həmişə V3-də qalır.
| Növ | Mübtəda | Feil | Cümlənin sonu |
|---|---|---|---|
| Aktiv | The workers | repair | the road |
| Məchul | The road | is repaired | by the workers |
- Present Simple: am/is/are + V3
- Past Simple: was/were + V3
- Future Simple: will be + V3
- Present Perfect: has/have been + V3
- Past Perfect: had been + V3
- Present Continuous: am/is/are being + V3
- Past Continuous: was/were being + V3
| Zaman | Forma | Nümunə |
|---|---|---|
| Present Simple | am/is/are + V3 | The road is repaired. |
| Past Simple | was/were + V3 | The window was broken. |
| Future Simple | will be + V3 | The winners will be announced. |
| Present Perfect | has/have been + V3 | The window has been broken. |
| Past Perfect | had been + V3 | The letter had been sent. |
| Present Continuous | am/is/are being + V3 | The road is being repaired. |
| Past Continuous | was/were being + V3 | The hall was being cleaned. |
Hərəkəti kimin etdiyini bildirmək istəsən, by əlavə olunur. Yalnız tamamlığı olan təsirli feillər məchul növə düşür. Sual cümləsində köməkçi feil mübtədadan əvvəl gəlir.
Tapşırıqlarda işlənən qaydalar
Öyrənilməli qayda
Yalnız tamamlığı olan təsirli feillə qurulmuş cümlə məchul növə çevrilir: tamamlıq mübtəda olur, feil be + üçüncü forma şəklinə düşür. Təsirsiz feil və bağlayıcı feil məchul növdə işlənmir: She was invited by them.
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız tamamlıq qəbul edən təsirli feil çevrilir: The window has been broken. Sleep, arrive kimi təsirsiz feillər və sound, seem kimi bağlayıcı feillər tamamlıq almadığı üçün məchul olmur.
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız tamamlığı olan təsirli feillər çevrilir: She writes letters cümləsi Letters are written olur. Arrive, happen kimi tamamlıqsız feillərin və become, be kimi bağlayıcı feillərin məchul forması yoxdur.
Öyrənilməli qayda
Məchul növdə xüsusi sual belə qurulur: sual sözü + was/were + mübtəda + feilin üçüncü forması: Where was the letter sent? Köməkçi feil mübtədadan əvvəl gəlir, did əlavə olunmur.
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız tamamlığı olan, yəni təsirli feilli cümlə çevrilə bilər: She wrote a letter cümləsi A letter was written olur. Arrive və stay feillərinin tamamlığı olmur.
Öyrənilməli qayda
Cümləni məchul növə keçirmək üçün feil təsirli olmalı və cümlədə tamamlıq olmalıdır: Tom sold the car → The car was sold. Təsirsiz feillər və sahiblik bildirən have məchul növdə işlənmir.
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız vasitəsiz tamamlıq alan təsirli feillər çevrilir (Somebody broke the window → The window was broken). Təsirsiz feillər və have, resemble kimi feillər məchul növdə işlənmir.
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız vasitəsiz tamamlığı olan cümlə çevrilir: tamamlıq mübtəda olur, feil be + üçüncü forma şəklində yazılır: The letter was sent. Happen kimi təsirsiz feillərdə tamamlıq yoxdur; weigh ilə ölçü bildirən söz tamamlıq sayılmır.
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız vasitəsiz tamamlığı olan təsirli feilli cümlələr çevrilir: They clean the rooms cümləsi The rooms are cleaned olur. Cost və rise kimi feillərdə belə çevirmə mümkün deyil.
Öyrənilməli qayda
Cəm mübtədalı sualda since ilə indiki bitmiş məchul zaman qurulur: have been + üçüncü forma. Sual mübtədaya verildikdə did əlavə olunmur: How many seats have been booked?
Öyrənilməli qayda
Məchul növə yalnız vasitəsiz tamamlığı olan təsirli feilli cümlələr çevrilir: They paint the wall və The wall is painted. Təsirsiz feillər (arrive) və suit kimi hal bildirən feillər çevrilmir.
Düzgün məchul formanı seç
Hər cümlənin zamanını tap, sonra məchul variantı seç.
Nümunələr
Həllə bax
- Zamanı tap: have booked Present Perfect-dir, deməli məchulda has/have been + V3 olmalıdır.
- Tamamlıq the seats yeni mübtəda olur. O cəmdir, buna görə have seçilir.
- Book feilinin üçüncü forması booked olur.
- Sual cümləsində köməkçi feil mübtədadan əvvəl gəlir: əvvəl have, sonra the seats, sonra been booked. Burada did lazım deyil.
Have the seats been booked?
Tipik səhv
The window was broke.
The window was broken.
Ən çox rast gəlinən səhv budur: feilin üçüncü forması əvəzinə ikinci formanı yazmaq. İkinci səhv zamanı dəyişməkdir: aktiv cümlə Present Perfect-dədirsə, məchul variantda da has/have been qalmalıdır, was yazmaq olmaz. Üçüncüsü, təsirsiz feilləri çevirməyə çalışmaqdır: The guests were arrived deyilməz, çünki arrive tamamlıq qəbul etmir.
Cavabı seçməzdən əvvəl özünə iki sual ver: feil təsirlidirmi və be zamana uyğundurmu?
Özünü yoxla
Zamanı dəyişmədən məchul variantı seç: They were washing the dishes.
Were washing Past Continuous-dir, buna görə məchulda was/were being + V3 işlənir. The dishes cəm olduğu üçün were being washed seçilir.
Sualı zamanı dəyişmədən məchul növə çevir: Have they given the prizes?
Present Perfect-in məchul forması has/have been + V3-dür və give feilinin üçüncü forması given olur. Sualda cəm mübtəda olan the prizes-dən əvvəl have gəlir.
Məchul növə çevrilə bilən cümləni seç.
Prepare təsirli feildir və lunch onun tamamlığıdır: Lunch is prepared by the cook. Digər cümlələrdə isə məchul cümlənin mübtədası ola biləcək tamamlıq yoxdur.
Bu mövzunun tapşırıqları
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahını oxu.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzuları- İngilis diliKeçmiş bitmiş zaman (Past Perfect)İmtahanda iki növ tapşırıq verilir.
- İngilis diliPresent Perfect Continuous zamanıİmtahanda boşluğa uyğun zaman formasını seçmək, how long ilə düzgün sual cümləsini tapmaq və dialoqda bir…
- İngilis diliZamanların uzlaşmasıBu mövzuda tapşırıqların çoxunda baş cümlənin feili keçmiş zamanda olur ( said, told, asked, knew, learnt…
- İngilis diliModal feillər məchul növdəİmtahanda qarışıq verilmiş sözlərdən düzgün sıralanmış məchul cümlə qurmaq, boşluğa uyğun modal feil və…
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Grammar A: Passive Voice», səh. 100
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar B: Past Perfect Passive», səh. 86
- Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Grammar A: The Present Simple Passive and Present Progressive Passive», səh. 72
- Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Grammar B: The Past Simple Passive and Future Simple Passive», səh. 74
- Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Grammar A: The Past Progressive Passive and Present Perfect Passive», səh. 92