İngilis dili, Morfologiya (morphology)
Keçmiş bitmiş zaman (Past Perfect): had + V3 nə vaxt işlənir
Keçmişdə iki hadisədən hansının əvvəl olduğunu göstərməyi, Past Perfect-də təsdiq, inkar və sual qurmağı öyrənəcəksən.
Oxu vaxtı: 4 dəqiqə
Təsəvvür et ki, kinoya gecikmisən. Zala girirsən, ekranda artıq hadisələr gedir. Bunu ingiliscə necə deyərsən? When we got to the cinema, the film started. Yoxsa the film had started?
Cümlələr arasında fərq bir sözdür, amma məna tam başqadır. Birincisində film elə sən çatanda başlayır: deməli, heç nəyi qaçırmamısan. İkincisində film səndən əvvəl başlayıb, yəni əvvəlini görməmisən.
Bu kiçik had keçmişdəki hadisələri sıraya düzür. Onu harada qoymaq lazım olduğunu bilsən, cümlənin dediyi əhvalat da düz çıxır.
Niyə lazımdır
Keçmişdən danışanda hadisələr həmişə baş verdiyi sıra ilə sadalanmır. Past Perfect dinləyiciyə deyir: “bu, o birindən əvvəl olmuşdu”. Hekayə danışanda, məktub və ya mətn yazanda buna tez-tez ehtiyacın olacaq.
Tapşırığı həll edərkən köməkçi feilə və hadisələrin ardıcıllığına bax: köməkçi feil düzdürmü və hansı hərəkət əvvəl olub. Bu ikisini yoxlamağı öyrənsən, tələli variantlar səni çaşdırmayacaq.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda iki növ tapşırıq verilir. Birincisində dörd-beş cümlədən düzgün sual cümləsini seçmək tələb olunur, burada hadn't, didn't, have və had köməkçi feilləri qarışdırılır. İkincisində isə boşluqlu cümlədə iki keçmiş hərəkətdən hansının əvvəl baş verdiyini müəyyən edib Past Simple ilə Past Perfect arasında seçim etmək lazımdır.
Qayda
Keçmiş bitmiş zaman (Past Perfect) keçmişdəki başqa hərəkətdən və ya zaman nöqtəsindən əvvəl tamamlanmış hərəkəti bildirir. Forma: had + V3 (Past Participle, feilin üçüncü forması). Had bütün mübtədalarla eyni qalır.
- Təsdiq: They had left. İnkar: hadn't + V3. He hadn't called.
- Sual: Had + mübtəda + V3? Xüsusi sualda sual sözü əvvəldə gəlir: Why hadn't you called? Burada did və ya have əlavə edilmir.
- İki hərəkətdən əvvəl baş verəni Past Perfect, sonra baş verəni Past Simple bildirir: When I came, she had left.
- Past Perfect ilə already, before, after, until, by the time, by 2015 kimi sözlər tez-tez işlənir.
- Sual cümləsinin içindəki budaq hissədə söz sırası nəqli cümlədəki kimi qalır: Had the guests arrived before we got home?
| Forma | Nümunə |
|---|---|
| Təsdiq | They had left. |
| İnkar | He hadn't called. |
| Sual | Why hadn't you called? |
Tapşırıqlarda işlənən qaydalar
Öyrənilməli qayda
Past Perfect sualı had + mübtəda + feilin üçüncü forması ilə qurulur, inkarda hadn’t you taken deyilir. Sualın içindəki təyin budağı isə sual sırası ilə deyil, adi nəqli cümlə sırası ilə yazılır: the mistakes you made.
Öyrənilməli qayda
İki keçmiş hadisədən əvvəl olanı Past Perfect (had + feilin üçüncü forması), sonra olanı Past Simple ilə ifadə et: When I came, the bus had left. Already sözü bu zamanla tez-tez işlənir.
Özünü yoxla: hansı forma?
Hər cümlə üçün düzgün variantı seç. Əvvəlcə hansı hərəkətin daha əvvəl olduğunu tap.
Nümunələr
Əvvəl avtobus getdi, sonra mən dayanacağa çatdım. When I reached the stop, the bus … (leave).
Həllə bax
Həlli: avtobus əvvəl getdiyinə görə had + V3 işlənir. Cavab: had left.
The guests had arrived before we got home. Cümləni suala çevir.
Həllə bax
Həlli: had mübtədadan əvvələ keçir, V3 dəyişmir, before hissəsi nəqli cümlə sırasını saxlayır. Cavab: Had the guests arrived before we got home?
By the time Aysel was twenty, she (finished / had finished) two courses.
Həllə bax
Həlli: by the time keçmiş anı göstərir, kurslar isə həmin vaxtdan əvvəl bitib. Cavab: had finished.
Tipik səhv
Where did she had gone?
Where had she gone?
Çoxları sualda had-i saxlayıb üstəlik did əlavə edir. Bu səhvdir, çünki köməkçi feil artıq had özüdür.
İkinci tələ hadisələrin ardıcıllığını səhv göstərməkdir: When the teacher entered, the students finished the test testin müəllim girəndə və ya dərhal sonra bitdiyini bildirir, had finished isə onun əvvəl bitdiyini göstərir. Hansı hərəkətin əvvəl olduğunu müəyyən et və had formasını əvvəl baş vermiş hərəkətə ver.
Özünü sına: Past Perfect üzrə suallar
Əvvəl açarı itirdin, sonra bunu başa düşdün. Bu ardıcıllığa uyğun variantı seç: When I realised it, I … my key.
Açarı itirmək başa düşməkdən əvvəl baş verib, buna görə had lost işlənir. Sonrakı hərəkət isə Past Simple ilə verilib: realised.
Cümləni Past Perfect-də inkar formasına çevir: She had written the letter.
Past Perfect-in inkar forması hadn't + V3 ilə qurulur. Write feilinin üçüncü forması written olduğu üçün düzgün forma hadn't written-dir.
Düzgün sual cümləsini seç.
Past Perfect sualı Had + mübtəda + V3 ilə qurulur, əlavə did işlənmir. Before ilə başlayan budaq hissə nəqli cümlə sırasını saxlayır: the computer stopped working.
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et
Past Perfect üzrə tapşırıqları həll et və hər birinin izahını oxu.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzuları- İngilis diliGələcək davamedici zaman (Future Continuous)İmtahanda üç boşluqlu mətn verilir və gələcəkdə müəyyən vaxtda davam edəcək hərəkət üçün düzgün zaman…
- İngilis diliTo be going to quruluşuİmtahanda to be going to quruluşu ilə düzgün sual cümləsini seçmək tapşırığı verilir.
- İngilis diliİndiki bitmiş zaman (Present Perfect)İmtahanda dialoq və ya cümlə verilir, hər boşluq üçün düzgün zaman seçilir.
- İngilis diliPresent Perfect Continuous zamanıİmtahanda boşluğa uyğun zaman formasını seçmək, how long ilə düzgün sual cümləsini tapmaq və dialoqda bir…
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Grammar B: Narrative tenses», səh. 36
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Past Perfect», səh. 84