İngilis dili, Morfologiya (morphology)

Bağlayıcılar və bağlayıcı sözlər

Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Grammar B: An included Wh question», səh. 14
Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Adjective clauses», səh. 12
Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Adverb clauses of reason and result», səh. 30
Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar B: Adverb clauses of purpose», səh. 32
Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Adverb clauses of concession», səh. 48
Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar B: Adverb clauses of contrast», səh. 50
Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar B: Both, either, neither», səh. 50
Dərslik: İngilis dili, 6-cı sinif, «8.1 Our Amazing World», səh. 94

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda boşluğa uyğun bağlayıcını və ya bağlayıcı sözü seçir, qoşa bağlayıcının hissələrini tamamlayırsan. Bəzən bir neçə düzgün variantı müəyyənləşdirirsən. Səbəb, nəticə, zaman və ziddiyyət əlaqəsini, həmçinin bağlayıcı sözün cümlədəki vəzifəsini ayırd etməlisən.

Qayda

Tabesiz bağlayıcılar bərabərhüquqlu sözləri və ya cümlələri birləşdirir: and əlavə, but ziddiyyət, or seçim, so nəticə bildirir.
Tabeli bağlayıcılar budaq cümləni baş cümləyə bağlayır, aralarındakı məna əlaqəsini göstərir.
Səbəb bildirən because, as, since «çünki» mənası verir. Because səbəbi, so isə həmin səbəbin nəticəsini təqdim edir.
Zaman bildirən when «nə vaxt», before «əvvəl», after «sonra», since «vaxtdan bəri», while «əsnasında» mənasındadır. Since sözünün zaman, yoxsa səbəb bildirdiyini məzmuna görə seç.
Şərt bildirən if «əgər» deməkdir. Gələcəkdən danışarkən şərt və zaman budaq cümlələrində adətən indiki zaman işlənir: If it rains, we will stay indoors.
Məqsəd bildirən so that hərəkətin nə üçün edildiyini göstərir; ardınca çox vaxt can, could kimi modal feil gəlir.
Güzəşt bildirən although, even though, though «baxmayaraq ki» mənasındadır. Whereas və ziddiyyət bildirən while iki fərqli vəziyyəti qarşılaşdırır; zaman bildirən while isə eynivaxtlılığı göstərir.
Qoşa bağlayıcılar: both…and — həm…həm; either…or — ya…ya; neither…nor — nə…nə; not only…but also — nəinki…həmçinin. Hissələr eyni qrammatik quruluşları birləşdirir.
Müqayisə: as + sifət/zərf + as bərabərlik, not as + sifət/zərf + as isə həmin dərəcədə olmama bildirir.
Bağlayıcı sözlər cümlələri bağlamaqla yanaşı cümlə üzvü olur. Təyin budaq cümləsində who şəxsə, which əşyaya aiddir; whom şəxs bildirən tamamlıqdır, whose aidlik göstərir. That məhdudlaşdırıcı təyin budaq cümləsində şəxsə və əşyaya aid ola bilər.
What «nə», when zaman, where yer, how tərz, why səbəb bildirir. Dolayı sualda xəbər mübtədadan sonra gəlir: I know where she works. Mübtəda olan sual sözü əvvəldə qalır: I know who called.
That bağlayıcı kimi cümlə üzvü olmur: I believe that she is right.

Nümunələr

Tamamla: The lift stopped, … we used the stairs. Cavab: so. Pilləkəndən istifadə dayanmanın nəticəsidir.

«Heç birini» mənasını yarat: She chose … tea … coffee. Cavab: neither…nor; hər iki seçim inkar edilir.

Tamamla: The pupil … notebook disappeared looked worried. Cavab: whose; dəftərin kimə aid olduğunu göstərir.

Tipik səhv

Because…so və although…but sözlərini eyni əlaqəni bildirmək üçün cütləşdirmə. Neither…nor artıq inkardır; əlavə not işlətmə. Dolayı sualda sual cümləsinin söz sırasını saxlama.