İngilis dili, Morfologiya (morphology)
Feilin şəxssiz formaları: nə vaxt to, nə vaxt -ing
Feildən sonra nə vaxt to, nə vaxt -ing, nə vaxt da sadəcə feilin əsas forması gəldiyini ayırd edə biləcəksən.
Oxumaq 4 dəqiqə çəkir

Bu iki cümləyə bax: Remember to lock the door. və I remember locking the door. Birincidə qapını bağlamaq hələ görülməli işdir və onu unutmaq olmaz. İkincidə iş artıq görülüb, danışan onu xatırlayır.
Hər iki cümlədə remember feili var. Remember ilə məsdər görülməli işi, cerund isə görülmüş işin xatirəsini bildirir. İngilis dilində belə kiçik seçimlər çoxdur, bəzən isə to heç gəlmir: They made me wait.
Bu mövzu həmin seçimləri bir yerə yığır. Qaydanı bilsən, belə suallarda təxmin etməli olmayacaqsan.
Niyə lazımdır
Bu formalar hər yerdədir: hobbindən danışanda (I enjoy drawing), planını deyəndə (I want to study medicine), bir işi niyə etdiyini izah edəndə. Səhv forma cümləni ya qeyri-təbii edir, ya da mənasını tam dəyişir.
İmtahanda bu suallar adətən qısa olur, amma variantlar bir-birinə çox oxşayır. Feilləri qruplar halında yadda saxlasan, cavabı tez taparsan və vaxtını uzun mətnlərə saxlayarsan.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda boşluğa uyğun feil formasını seçir, düzgün qurulmuş cümlələri müəyyənləşdirirsən. Məsdərin hansı feildən sonra gəldiyini, tamamlığın olub-olmadığını və cerundla məsdər arasındakı məna fərqini nəzərə almalısan.
Qayda
- Şəxssiz formalar şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişmir, müstəqil xəbər olmur. Məsdər və cerund belə formalardır.
- Məsdər adətən to + feilin əsas forması şəklindədir: to swim. İnkarı not to swim olur.
- plan, hope, agree, choose, decide, deserve, expect, fail, need, offer, promise, want, wish, can’t afford, would like ifadələrindən sonra to ilə məsdər işlənir.
- ought to, have to, be able to quruluşlarında da əsas feildən əvvəl to gəlir.
- Bir çox sifətdən sonra məsdər işlənir: It is useful to revise.
- Məsdər məqsəd də bildirir: She called to apologise. — Üzr istəmək üçün zəng etdi.
- Tamamlıqla quruluş belədir: ask, tell, advise, allow, expect, order, remind, want, permit, encourage, invite, teach, would like + tamamlıq + to + əsas forma. Əvəzlik tamamlıq formasında olur: me, him, us.
- Let, make məlum növdə tamamlıq + to-suz məsdər tələb edir. Make məchul növdə olduqda to işlənir: He was made to apologise.
- Cerund feilin isim xüsusiyyətləri daşıyan -ing formasıdır: swimming; inkarı not swimming.
- enjoy, suggest, imagine, keep, mind, miss, practise, recommend, risk, can’t help ifadələrindən və sözönülərdən sonra cerund işlənir: without asking.
- Remember, forget ilə cerund əvvəl baş vermiş hadisəni xatırlamaq və ya unutmaqdır; məsdər isə görülməli işi yadda saxlamaq və ya unutmaqdır.
- Regret ilə cerund edilmiş hərəkətə peşmanlığı, məsdər isə adətən pis xəbəri bildirməkdən təəssüflənməyi ifadə edir.
- Stop ilə cerund həmin hərəkəti dayandırmaq, məsdər başqa hərəkəti etmək üçün dayanmaq deməkdir.
- Mean ilə cerund bir işin nəyi tələb etdiyini və ya nəzərdə tutduğunu, məsdər isə niyyəti bildirir.
Hansı forma uyğundur?
Hər cümlədə boşluğa düşən formanı seç. Əvvəlcə idarə edən feilə bax.
Nümunələr
Boşluğu tamamla: The librarian asked us ... quietly. (speak) Cavab to speak: ask tamamlıqdan sonra to tələb edir.
Formanı seç: Rauf enjoys ... puzzles. (solve / solving) Cavab solving: enjoy cerundla işlənir.
Mənanı müqayisə et: Leyla stopped drawing. — Leyla rəsm çəkməyi dayandırdı. Leyla stopped to draw. — Leyla rəsm çəkmək üçün dayandı. Birincidə dayandırılan iş, ikincidə dayanmağın məqsədi göstərilir.
Tipik səhv
They made me to wait for an hour.
They made me wait for an hour.
Hər iki feil arasına avtomatik to qoyma. Make və let məlum növdə tamamlıqdan sonra to-suz məsdər istəyir, ona görə to wait burada səhvdir.
Seçimdən əvvəl idarə edən feili, tamamlığın olub-olmadığını və cümlənin mənasını yoxla.
Özünü yoxla
Boşluğu tamamla: The pupils were made ... the exercise again.
Make məchul növdə olduqda to ilə məsdər işlənir: were made to do.
Boşluğu tamamla: She left without ... goodbye.
Without sözönüdür və sözönülərdən sonra cerund işlənir: without saying.
Boşluğu elə tamamla ki, cümlə zəng etmək niyyətini bildirsin: I meant ... you yesterday.
Mean niyyət bildirdikdə to ilə məsdər tələb edir. I meant to call «zəng etmək niyyətində idim» deməkdir.
Bu mövzunu sınaqda yoxla
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et, hər birinin izahını oxu.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzuları- İngilis diliModal feillər (Modal Verbs)İmtahanda boşluğu uyğun modal feillə tamamlamaq, düzgün cümlələri seçmək və mətnlə dialoqda bacarıq…
- İngilis diliMəchul növün zaman formalarıİmtahanda iki tip tapşırıq gəlir.
- İngilis diliModal feillər məchul növdəİmtahanda qarışıq verilmiş sözlərdən düzgün sıralanmış məchul cümlə qurmaq, boşluğa uyğun modal feil və…
- İngilis diliToo və enough + to məsdərİmtahanda qarışıq verilmiş söz və ifadələrdən düzgün cümlə qurmaq tapşırığı verilir, məsələn, inkar cümləni…
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Grammar B: Verbs that change meaning with gerund/infinitive», səh. 80
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Grammar A: Verbs with future meaning», səh. 122
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar A: Infinitives», səh. 84
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar B: Gerund», səh. 86
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar A: Verb + object + infinitive with or without to», səh. 102
- Dərslik: İngilis dili, 7-ci sinif, «Grammar: Love, Like, Don't Mind, Hate + -ing», səh. 8
- Dərslik: İngilis dili, 7-ci sinif, «Grammar: Infinitives of Purpose», səh. 87
- Dərslik: İngilis dili, 6-cı sinif, «8.1 Our Amazing World», səh. 94