İngilis dili, Morfologiya (morphology)
Bağlayıcı feillərdən sonra sifət, yoxsa zərf?
Feilin cümlədə nə işlədiyinə baxıb boşluğa sifət, yoxsa zərf yazmaq lazım olduğunu tez seçə biləcəksən.
Oxumaq 3 dəqiqə çəkir
Mətbəxdən şorba iyi gəlir və sən ingiliscə deyirsən: The soup smells delicious. Burada delicious sözü şorbanın necə olduğunu deyir. Şorba ki heç nəyi iyləmir.
İndi başqa cümləyə bax: The dog smells the food carefully. Bu dəfə iyləyən itdir, carefully isə onun bunu necə etdiyini göstərir. Feil eynidir, amma işi tam başqadır.
Birinci cümlədə deliciously yazsan, cümlə səhv olar. Orada smells şorbanın iyini təsvir edir, söz isə şorbanın özü haqqındadır, ona görə sifət lazımdır: delicious. Bu mövzu məhz belə səhvlərdən qoruyur.
Niyə lazımdır
Gündəlik danışıqda bu cütlər hər addımda qarşına çıxır: kiminsə yorğun göründüyünü, yeməyin dadlı olduğunu, səsin qəribə gəldiyini deyəndə. Sifəti zərflə qarışdırsan, mənası dəyişir və ya cümlə səhv olur.
İmtahanda isə bu, bir neçə saniyəyə həll olunan sualdır, sadəcə feilə diqqətlə baxmaq lazımdır. Qaydanı bir dəfə yaxşı başa düşsən, müqayisə dərəcəsi qarışan suallarda da çaşmazsan.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda iki boşluqlu cümlə verilir, boşluqlara sifət və ya zərf lazım olur, çox vaxt biri sifət, o biri zərf. Variantlar angry, angrily kimi sifət və zərf cütlərindən ibarətdir, bəzən müqayisə dərəcəsi də qarışır. Nəticə boşluqdan əvvəlki feildən asılıdır: feil bağlayıcıdırsa, sifət, hərəkət feilidirsə, zərf gəlir. Odur ki, əvvəlcə hər feilin cümlədə nə işlədiyini müəyyən et.
Qayda
- Bağlayıcı feillər (linking verbs) mübtədanı onun halını və ya keyfiyyətini bildirən sözlə bağlayır. Belə feillər bunlardır: be, seem, look, appear, feel, taste, smell, sound, become, get, grow, stay. Onlardan sonra sifət gəlir: She feels bad. He looked happy.
- Hərəkət feillərindən (action verbs) sonra hərəkətin necə icra olunduğunu bildirən zərf gəlir: He spoke loudly.
- Bəzi feillər cümlədən asılı olaraq hər iki rolda işlənə bilər. Look "görünmək" mənasında bağlayıcıdır (She looked tired.), "baxmaq" mənasında hərəkət feilidir (She looked carefully.).
| Feilin rolu | Nümunə |
|---|---|
| Bağlayıcı feil → sifət | She looked tired. |
| Hərəkət feili → zərf | She looked carefully. |
Yoxlama üsulu: boşluqdakı söz mübtədanın halını (kim və ya nə necədir?) bildirirsə, sifət yaz. Hərəkətin necə icra olunduğunu (necə?) bildirirsə, zərf yaz. Köməkçi yoxlama: feili be feilinin mübtədaya və zamana uyğun forması (am / is / are / was / were) ilə əvəz et. Cümlənin mənası saxlanılır və söz mübtədanı təsvir edirsə, feil bağlayıcıdır.
Tapşırıqlarda işlənən qaydalar
Öyrənilməli qayda
Look, feel, seem, become kimi bağlayıcı feillərdən sonra subyektin halını bildirən sifət gəlir: She looked happy. Adi hərəkət feilindən sonra isə hərəkətin necə icra olunduğunu zərf göstərir: She spoke quietly.
Öyrənilməli qayda
Bağlayıcı feillərdən (look, seem, feel, taste) sonra zərf yox, sifət gəlir: looks bright. Hərəkət feilini zərf izah edir, well zərfinin müqayisə forması isə better-dir.
Öyrənilməli qayda
Smell, look, taste, seem kimi bağlayıcı feillərdən sonra sifət işlənir (smells more delicious), hərəkət bildirən feildən sonra isə tərzi-hərəkət zərfi gəlir (eat carefully). Uzun sifətin müqayisəsi more ilə qurulur.
Öyrənilməli qayda
Hərəkət bildirən feildən sonra tərz zərfi gəlir (drives carefully), müqayisədə isə more və than işlənir. Feel, look, seem kimi bağlayıcı feillərdən sonra sifət yazılır: feels safe.
Sifət, yoxsa zərf?
Feilə bax, sonra boşluğa uyğun sözü seç.
Nümunələr
The music sounded (wonderful / wonderfully), so everyone listened.
Həllə bax
Həlli: sounded bağlayıcı feildir, musiqini təsvir edən sifət lazımdır. The music was wonderful deyəndə mənası saxlanılır. Cavab: wonderful.
The boy ran (quick / quickly) to the door.
Həllə bax
Həlli: ran hərəkət feilidir, söz oğlanı deyil, necə qaçdığını təsvir edir, ona görə zərf lazımdır. Cavab: quickly.
She looked (careful / carefully) at the map, and then she felt (nervous / nervously).
Həllə bax
Həlli: birinci looked "baxmaq" mənasında hərəkət feilidir, deməli, zərf: carefully. İkinci felt bağlayıcı feildir, onun ardınca sifət: nervous. Cavab: carefully, nervous.
Tipik səhv
She feels happily, and the soup smells deliciously.
She feels happy, and the soup smells delicious.
Çoxları "feildən sonra zərf gəlir" qaydasını bütün feillərə tətbiq edir. Halbuki feel, smell, seem, taste kimi bağlayıcı feillərdən sonra sifət yazılır, zərf isə hərəkət feilindən sonra işlənir.
Əvvəlcə boşluqdakı sözün mübtədanı, yoxsa hərəkəti təsvir etdiyini müəyyən et. Sonra feili be feilinin uyğun forması ilə əvəz et: She is happy, The soup is delicious. Mənası saxlanılırsa, sifət doğrudur.
Özünü yoxla
Boşluqlara uyğun sözləri seç: The teacher stayed ___ and explained the rule ___.
Stayed burada bağlayıcı feildir, müəllimin halını bildirən calm sifəti lazımdır. Explained hərəkət feilidir, izahın necə verildiyini clearly zərfi göstərir.
Hansı cümlədə look bağlayıcı feil kimi işlənib?
Birinci cümlədə looks görünmək mənasındadır və bright sifəti sinif otağının keyfiyyətini bildirir. The new classroom is bright. şəklində də bu keyfiyyət ifadə olunur.
Boşluqlara uyğun sözləri seç: This chair seems ___ than the old one, and Ali writes ___ than before.
Seems bağlayıcı feil olduğuna görə sifətin müqayisə forması more comfortable seçilir. Writes hərəkət feilidir, yazmağın necə icra olunduğunu müqayisə etmək üçün zərfin more carefully forması işlənir.
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzuları- İngilis diliArtikl a, an və theİmtahanda cümlədə iki boşluq olur və ikisinə də uyğun artikli seçməlisən.
- İngilis diliArtikllərin işlənməsi və işlənməməsiİmtahanda cümlədə iki boşluq olur və hər birində artiklin lazım olub-olmadığını müəyyən etmək tələb edilir…
- İngilis diliGood və bad sifətlərinin dərəcələriİmtahanda cümlədə iki boşluq olur.
- İngilis diliThan və as … as ilə müqayisəİmtahanda iki boşluqlu cümlə verilir.
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar B: Adjectives after linking verbs», səh. 104