beta

← Geri

İngilis dili, Qrammatika

İngiliscədə sözönü və bağlayıcı: kiçik sözlərin işi

Sözönü və bağlayıcını cümlənin mənasına və özündən sonra gələn quruluşa görə seçə biləcəksən.

4 dəqiqəlik oxu

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: masanın üstündə dəftər, yanında isə içində qələmqabı görünən açıq çanta.

Dəftəri axtaranda onun otaqda olduğunu bilmək həmişə kifayət etmir. Masanın üstünə baxmalısan, yoxsa çantanın içinə? Əşyanın adını bilirsən, amma onu tapmaq üçün yerini də bilməlisən. İngiliscə belə bir məlumatı çatdıranda qısa bir söz cümlənin vacib hissəsinə çevrilir. Dəftər dəftər olaraq qalır, onu harada axtaracağın isə dəyişir.

Hadisələri danışanda da oxşar ehtiyac yaranır. Nəyinsə nə vaxt baş verdiyini demək onun səbəbini izah etmək deyil. Yağışın başladığı vaxtı bilə bilərsən, amma bu məlumat təkbaşına kiminsə niyə evdə qaldığını göstərmir. Fikirlərin arasındakı əlaqəni də çatdırmaq lazımdır.

Bu mövzuda diqqətini məhz həmin kiçik sözlərə yönəldəcəksən. Uzun cümlədə onları gözdən qaçırmaq asandır. Oxuyanda özünə belə bir sual ver: burada hansı məlumat hansı məlumata bağlanır? Bu sual qısa sözün cümlədə gördüyü işi axtarmağa kömək edir.

Niyə lazımdır

İngiliscə mesaj yazanda əşyanın yerini dəqiq göstərmək, bir hərəkətin səbəbini izah etmək və ya gözlənilməz nəticəni çatdırmaq istəyirsən. Uyğun sözü seçəndə oxuyan adam bu əlaqələri cümlədən anlayır. Sən də mətn oxuyarkən ayrı-ayrı sözlərin tərcüməsindən bütöv fikrə keçə bilirsən.

İmtahanda bu vərdiş seçimlərinə əsas verməyə kömək edir. Variantı seçəndən sonra cümləni onunla bütöv oxu və qərarını qısa şəkildə izah etməyə çalış. Tərəddüd etdiyin yerdə qaydaya qayıt. Beləcə, səhv cavabın arxasında hansı əlaqəni nəzərdən qaçırdığını görə bilərsən; növbəti dəfə nəyi yoxlayacağın daha aydın olar.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Cümlədə buraxılmış sözönünü və ya bağlayıcını seçirsən. Bəzən eyni sözönü iki müxtəlif cümləni tamamlamalıdır, bəzən isə iki boşluq üçün bağlayıcılar cütü verilir. Tapşırıqlar yer, nəqliyyat vasitəsi, hərəkətin icraçısı, sabit birləşmələr, zaman və səbəb əlaqələrini yoxlayır. Seçərkən həm mənanı, həm də boşluqdan sonrakı quruluşu nəzərə al.

Qayda

  • Sözönü isim və ya əvəzliyin başqa sözlərlə əlaqəsini göstərir. Ondan sonra feil işlənəndə adətən -ing forması gəlir: without waiting — gözləmədən.
  • Yer bildirərkən səth üzərində yerləşmə üçün on, daxilində olma üçün in işlənir: on the shelf, in the box. İçəriyə doğru hərəkəti isə into göstərir: walk into the kitchen.
  • Nəqliyyat vasitəsi ilə getmə üsulunu by bildirir; bu quruluşda nəqliyyat adından əvvəl artikl işlətmə: by train. Piyada getmək isə on foot ilə ifadə olunur.
  • İcraçı məchul növdə by ilə göstərilir: The window was opened by Sam. Alət bildirəndə with seçilir: cut bread with a knife.
  • Bölmək mənasında divide feilindən sonra hissələri və ya qrupları göstərmək üçün into işlənir: divide the cake into six pieces.
  • Bacarıq bildirən be good at birləşməsini bütöv yadda saxla. Sonra isim və ya feilin -ing forması gəlir: good at chess, good at swimming.
  • Bağlayıcı sözləri və cümlələri əlaqələndirir. When hadisənin vaxtını, because səbəbini bildirir; though isə gözlənilənin əksinə olan fikri bağlayır.
  • Eyni vaxtda baş verən hərəkətləri while əlaqələndirə bilər. While sözündən sonra mübtəda və xəbər olan cümlə işlənə bilər: while I was reading. During isə sözönüdür, ondan sonra isim birləşməsi gəlir: during the lesson.

Tapşırıqlarda işlənən qaydalar

Öyrənilməli qayda

Əşyanın bir səthin üzərində yerləşməsini on sözönü ilə bildiririk. Məsələn: There is a cup on the shelf.

Öyrənilməli qayda

If şərt bildirən cümlə hissəsini əsas fikrə bağlayır, because və səbəb mənasında işlənən as isə fikrin səbəbini açıqlayır. Məsələn: You should rest because you are tired.

Öyrənilməli qayda

By nəqliyyat üsulunu bildirəndə nəqliyyat vasitəsinin artiklsiz adı ilə işlənir, məchul növdə isə hərəkəti edəni göstərir. Məsələn: We travelled by bus, and the tickets were checked by the driver.

Öyrənilməli qayda

Divide feili ilə nəyinsə hissələrə bölünməsini bildirəndə hissələrin adından əvvəl into işlət. Məsələn: She divided the cake into six pieces.

Öyrənilməli qayda

When hadisənin nə vaxt baş verdiyini, because isə səbəbini bildirən cümləni əsas fikrə bağlayır. Məsələn: When I got home, I drank some water because I was thirsty.

Öyrənilməli qayda

Bacarıq bildirən be good at birləşməsində sözönündən sonra isim və ya feilin -ing forması gəlir. Məsələn: My sister is good at drawing animals.

Öyrənilməli qayda

While eyni vaxtda baş verən hərəkətləri əlaqələndirir və özündən sonra mübtəda ilə xəbər gələn cümlə hissəsi qəbul edir, during isə isim və ya isim birləşməsi ilə işlənir. Məsələn: I took notes while the teacher was speaking.

Öyrənilməli qayda

Apologise feilindən sonra for üzrün səbəbini, to isə üzr istənilən şəxsi göstərir, səbəb hərəkətdirsə, feilin -ing formasını işlət. Məsələn: I apologised to my friend for losing her pen.

Hansı əlaqəni bildirir?

Hər ifadəni bildirdiyi mənaya uyğunlaşdır.

Nümunələr

1

Hər ikisini eyni sözlə tamamla: We went there ... taxi. This song was written ... my aunt.

Həllə bax

Həlli: Birincidə nəqliyyat üsulu, ikincidə mahnını yazan şəxs göstərilir. Hər ikisində by seç.

2

... I reached home, I drank some water ... I was thirsty.

Həllə bax

Həlli: Evə çatmaq vaxtı, susamaq səbəbi bildirir. Uyğun cüt When, because olur.

3

She took notes (during / while) the teacher was speaking.

Həllə bax

Həlli: Sonra mübtəda və xəbər gəlir, iki hərəkət paralel gedir. Cavab while olur.

4
Cümlədəki səhvi düzəlt: He is good at swim.
Həllə bax
  1. Əvvəl sözönünü yoxla: bacarıq bildirən good at birləşməsi burada düzgün seçilib.
  2. İndi at sözündən sonrakı feilə bax. Swim əvəzinə onun -ing forması lazımdır: swimming.
  3. Deməli, düzəlişi sözönündə deyil, ondan sonrakı sözdə et.

He is good at swimming.

Tipik səhv

I listened during the discussion. I listened during my friend was speaking.

I listened during the discussion. I listened while my friend was speaking.

Sözləri yalnız Azərbaycan dilindəki qarşılığına görə seçmə: during və while zaman bildirsə də, sonrakı quruluşları fərqlənir.

İki cümləyə ortaq söz axtaranda onu hər boşluqda ayrıca yoxla; birinciyə uyğun gəlməsi kifayət etmir və burada hər ikisi üçün during seçmək olmaz.

Özünü yoxla

Boşluqlara uyğun sözləri ardıcıllıqla seç: The shelf was repaired ... my uncle. He tightened the screws ... a screwdriver.

Boşluqlara uyğun sözləri ardıcıllıqla seç: Nobody spoke ... the concert. We listened ... the musicians were playing.

Cümləni düzgün tamamla: He sent the message without ... it.

Mövzu sınağına keç

Sözönü və bağlayıcı mövzusundan tapşırıqlar həll et, izahlarla cavablarını yoxla.

Mövzu üzrə sınaq, 9-cu sinif

Digər mövzular

Bütün İngilis dili mövzuları

Dərslikdə bu mövzu