İngilis dili, Qrammatika
İngilis dilində məsdər və cerund: hansı formanı seçəsən?
Cümlədəki ipuclarına baxıb məsdəri və cerundu seçməyi, artıq yazılmış və ya unudulmuş to sözünü tapmağı öyrənəcəksən.
5 dəqiqəlik oxu
Şəkil çəkməkdən zövq aldığını ingiliscə demək istəyirsən: I enjoy drawing. Bəs bu bacarığı məşq etməyin vacib olduğunu necə deyəsən? It is important to practise drawing. Hər iki cümlə eyni məşğuliyyətlə bağlıdır. Amma birində nəyi sevdiyini, digərində isə nəyə vaxt ayırmağın vacib olduğunu bildirirsən. Fikrin dəyişdikcə onu ifadə edən quruluş da dəyişir.
Belə cümlələrdə sözlərin mənasını bilmək hələ bütün işi həll etmir. Practise sözünü tanıya bilərsən, amma qarşısına to yazıb-yazmamaq ayrıca seçimdir. Tərcümə sənə nə demək istədiyini göstərir; ingilis cümləsini qurmaq üçün sözlərin bir-biri ilə necə bağlandığını da görməlisən. Kiçik bir to sözünün bu qədər diqqət istəməsi əvvəlcə qəribə görünə bilər.
Məsdər və cerund mövzusuna bu gözlə bax: məqsəd tanış feilin cümlədə hansı formada işlənəcəyini anlamaqdır. Başlanğıc üçün bütün cümləni mürəkkəb sxemə çevirməyə ehtiyac yoxdur. Formasını seçəcəyin sözü tap, sonra onu əhatə edən ifadəyə bax. Qaydanın lazım olduğu yer məhz oradır.
Niyə lazımdır
Bu fərqi biləndə ingiliscə yazdığın mesajı yoxlamaq da asanlaşır. Kimdənsə kömək istədiyini, bir işi təsəvvür etdiyini və ya nədənsə narahat olduğunu bildirərkən təkcə söz seçmirsən: sözləri bir cümlədə birləşdirirsən. Sözləri ayrı-ayrılıqda düzgün yazsan belə, onların arasında qurduğun əlaqə səhv ola bilər. Bu mövzu həmin əlaqəni yoxlamağa kömək edir.
İmtahanda isə cavabını əsaslandırmaq üçün əlində konkret dayaq olur. Variant sadəcə tanış səsləndiyi üçün onu seçmək əvəzinə, cümlədə seçimini izah edən hissəni göstərə bilərsən. Səhv cavabdan sonra da bütün mövzunu yenidən oxumaq lazım gəlməyə bilər: hansı əlaqəni nəzərdən qaçırdığını tapıb uyğun qaydaya qayıt. Nümunənin həllini oxuyanda yalnız cavaba deyil, cavabı müəyyən edən sözə də diqqət yetir.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda boşluğa uyğun feil formasını seçir və ya düzgün qurulmuş cümlələri müəyyən edirsən. Seçim to ilə məsdər, to olmadan məsdər və cerund arasındadır. Xüsusilə make ilə məlum və məchul növü fərqləndirməli, ask, imagine, sifət və sözönündən sonra hansı formanın gəldiyini bilməlisən.
Qayda
- Məsdər (Infinitive) feilin əsas formasıdır; quruluşdan asılı olaraq to ilə və ya onsuz işlənir: to read, read. Cerund (Gerund) isə feildən düzələn, isim xüsusiyyətləri daşıyan -ing formasıdır: reading.
- Məlum növdə məcburiyyət və ya səbəb bildirən make feilindən sonra tamamlıq, sonra isə to olmadan məsdər gəlir: The joke made everyone laugh. Tamamlıq hərəkəti kimin etdiyini göstərir.
- Məchul növdə həmin məna be made to və feilin əsas forması ilə ifadə olunur: We were made to wait. Burada to mütləqdir.
- Ask ilə kimdənsə bir işi görməyi istədikdə tamamlıqdan sonra to ilə məsdər işlət: Dad asked me to answer.
- And eyni quruluşa aid iki məsdəri birləşdirirsə, ikinci məsdərdə to təkrarlanmaya bilər: She asked me to sit and listen. İkinci feili keçmiş zamana çevirmə.
- It is necessary və It is important kimi ifadələrdən sonra hərəkəti to ilə məsdər bildirir: It is important to rest.
- Imagine, enjoy və mind feillərindən sonra gələn feil cerund olur: He imagines travelling by ship.
- Sözönündən sonra feil işlənirsə, cerund seç: She is worried about losing her keys. Burada formanı müəyyən edən söz about sözönüdür.
Tapşırıqlarda işlənən qaydalar
Öyrənilməli qayda
Məcburiyyət bildirən make məlum növdə tamamlıqdan sonra to-suz məsdər tələb edir, məchul növdə isə məsdərə to əlavə olunur. Məchul növə nümunə: The children were made to tidy the kitchen.
Öyrənilməli qayda
Bir hərəkətin kimin üçün çətin olduğunu bildirəndə It is difficult ifadəsindən sonra for ilə şəxsi göstər, ardınca to ilə məsdər işlət. Məsələn: It is difficult for me to wake up early.
Öyrənilməli qayda
Məlum növdə make birinin nəyisə etməsinə səbəb olmağı bildirəndə tamamlıqdan sonrakı məsdəri to-suz işlət. Məsələn: The funny story made everyone laugh.
Öyrənilməli qayda
It is necessary ilə bir hərəkətin zəruri olduğunu bildirərkən həmin hərəkəti to və feilin əsas forması ilə ifadə et. Məsələn: It is necessary to drink enough water.
Öyrənilməli qayda
Worried about ifadəsindəki about sözönüdür, ona görə ardınca gələn hərəkət cerundla, yəni feilin -ing forması ilə ifadə olunur. Məsələn: He is worried about losing his keys.
Öyrənilməli qayda
Kimdənsə bir işi görməyi xahiş edəndə ask feilindən sonra tamamlıq və to ilə məsdər işlət. Eyni tamamlığa aid iki məsdər and ilə birləşəndə ikincidə to buraxıla bilər: Mum asked me to sit down and eat breakfast.
Öyrənilməli qayda
Imagine ilə bir hərəkəti təsəvvür etməyi bildirəndə həmin hərəkətin feilini -ing formasına, yəni cerunda çevir. Məsələn: I imagine swimming with dolphins.
Öyrənilməli qayda
Plan ilə hansı işi görməyi planlaşdırdığını demək üçün sonrakı feilin əsas formasına to əlavə et. Plan feili davamedici zamanda olsa da, bu seçim dəyişmir: They are planning to visit the zoo.
Formanı seç, ipucunu tap
Boşluğa uyğun variantı seç. Sonra izahda seçimi müəyyən edən ifadəni yoxla.
Nümunələr
Düzgün formanı seç: The noise made the baby (cry / to cry).
Həllə bax
Həlli: Cümlə məlum növdədir; make tamamlıqdan sonra to qəbul etmir. Cavab cry olur. Məchul növdə isə The baby was made to cry. deyirik.
Boşluqları tamamla: Mum asked us … the plates and … the table. (wash, clean)
Həllə bax
Həlli: Asked us ifadəsindən sonra to wash yaz. İkinci hissədə clean kifayətdir; to clean də düzgündür.
Formanı seç: Rena imagines (opening / to open) a café.
Həllə bax
Həlli: Imagine cerund tələb etdiyindən cavab opening olur; Rəna kafe açmağı təsəvvür edir.
Tipik səhv
The coach made me to wait.
The coach made me wait.
İki feil gördükdə aralarına avtomatik to əlavə etmə; əvvəl idarə edən feili və varsa sözönünü tap.
Made sözünün təkcə keçmiş zamanda olması məchul növ demək deyil: made me wait və was made to wait quruluşlarını fərqləndir.
Seçimini yoxla
Boşluqlara uyğun formaları ardıcıllıqla seç: The teacher made us … the sentence. We were made … the sentence.
Məlum növdə made us ifadəsindən sonra to olmadan məsdər işlənir: repeat. Məchul növdə were made ifadəsindən sonra isə to repeat lazımdır.
Leyla məndən həm mətni yoxlamağı, həm də səhvləri düzəltməyi istədi. Bu mənaya uyğun variantı seç: Leyla asked me … the text and … the mistakes.
Asked me ifadəsindən sonra to ilə məsdər işlənir: to check. Eyni quruluşa aid ikinci məsdərdə to təkrarlanmaya bilər, ona görə correct düzgündür.
Boşluğa uyğun formanı seç: Do you mind … your book with me?
Mind feilindən sonra gələn feil cerund olur. Buna görə -ing formasını seçməlisən: sharing.
Mövzu üzrə sınağa keç
Məsdər və cerund üzrə tapşırıqları həll et, cavabların izahına bax.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzuları- İngilis diliSifətin müqayisə və üstünlük dərəcələriCümlədə buraxılmış yerə sifətin uyğun formasını seçməlisən.
- İngilis diliArtiklCümlədəki boşluqlar üçün a, an, the seçir və ya artiklin işlənmədiyini müəyyənləşdirirsən.
- İngilis diliModal feillər və məchul növCümləni tamamlayarkən bacarıq, məcburiyyət və məsləhət bildirən ifadələrdən uyğununu seçirsən.
- İngilis diliİsim (The Noun)İmtahanda isimləri digər nitq hissələrindən ayırır, yiyəlik halındakı sözləri tapır və miqdar bildirən…
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar A: Infinitives», səh. 84
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar B: Gerund», səh. 86
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar A: Verb + object + infinitive with or without to», səh. 102