beta

← Geri

İngilis dili, Qrammatika

İngilis dilində artikl: kiçik sözün verdiyi məna

İsmin mənasına və sözün ilk səsinə baxıb uyğun artikli seçə, artiklin lazım olmadığı yeri ayıra biləcəksən.

4 dəqiqəlik oxu

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: masada açıq boş dəftər və aralı qoyulmuş göy qələm də daxil olmaqla bir neçə qələm.

Masada bir neçə qələm olanda sənə sadəcə yazmağa yarayan qələm lazım ola bilər. Belə halda hansını götürdüyünün fərqi yoxdur. Amma qeydlərini yazdığın göy qələmi axtarırsansa, istənilən qələm işinə yaramır. Əşyanın adı yenə qələmdir, sənin nəzərdə tutduğun isə dəyişib. Danışanda bu fərqi qarşı tərəfə də çatdırırsan.

İngilis dilində artikl həmin fərqi göstərməyə kömək edir. Cümlədə az yer tutsa da, oxucuya əşyanı necə başa düşmək lazım olduğunu bildirir. Sözün özünü tanımaq hələ bütün mənanı tutmaq deyil: onun qabağındakı balaca söz də söhbətin bir hissəsidir.

Ona görə artiklə çatanda təkcə boşluğa baxma. Cümlənin hansı əşyanı nəzərdə tutduğunu təsəvvür et. Masadakı qələmlərdən hər hansı biri işə yarayır, yoxsa məhz axtardığın qələm lazımdır? Bu sual mövzunu sadəcə sözlərin qabağına nəsə əlavə etmək məşqindən çıxarıb mənanı anlamağa bağlayır.

Niyə lazımdır

İngiliscə mətn oxuyanda eyni ismin təkrarına rast gələ bilərsən. Artiklə diqqət etmək söhbətin əvvəlki əşya haqqında davam edib-etmədiyini anlamağa kömək edir. Özün yazanda da oxucunun hansı əşyanı nəzərdə tutduğunu başa düşməsi vacibdir. Beləcə, qrammatika ayrıca tapşırıq olmaqdan çıxıb fikrini dəqiq çatdırmaq üçün işinə yarayır.

İmtahanda seçiminin səbəbini qısa şəkildə özünə deyə bilmək faydalıdır. Cavabı sadəcə tanış səsləndiyi üçün seçəndə səbəbini izah etmək çətinləşir. Nümunələri oxuyarkən əvvəl öz qərarını ver, sonra həllə bax. Fərq çıxsa, hansı sözün və ya mənanın diqqətindən yayındığını tap. Bu, növbəti cümlədə nəyə baxacağını sənə göstərir.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Cümlədəki boşluqlar üçün a, an, the seçir və ya artiklin işlənmədiyini müəyyənləşdirirsən. Bəzən düzgün qurulmuş söz birləşmələrini tapmalısan. Suallar ismin tək və ya cəm olmasına, ümumi və ya konkret məna bildirməsinə, sözün başlanğıc səsinə, coğrafi adlara və ixtira adlarına əsaslanır. Variantdakı tire artiklin olmadığını göstərir.

Qayda

  • Qeyri-müəyyən artikl olan a/an konkretləşdirilməmiş şəxsi və ya əşyanı bildirən tək sayılan isimlə işlənir: a pilot. Peşə və birləşmə bildirən sözlərdə də əsas ismə bax: a taxi driver, a pair of socks.
  • İlk səs seçimi müəyyən edir: artikldən dərhal sonra gələn söz samit səslə başlayırsa a, sait səslə başlayırsa an yazılır. Arada sifət varsa, onun tələffüzünü nəzərə al: a film, an interesting film.
  • Müəyyən artikl olan the hansı şəxsdən və ya əşyadan danışıldığını bildiyimiz zaman işlənir. Əvvəl xatırladılmış isim buna nümunədir: I found a key. The key was small.
  • Ümumi məna bildirən cəm isimlər və sayılmayan isimlər artikl qəbul etmir: Cats like milk. Konkret qrupdan danışanda isə the lazımdır: The cats in our garden are hungry.
  • Coğrafi adlar arasında çay və səhra adları the ilə işlənir: the Amazon, the Sahara. Qitələr və əksər ölkələr artiklsizdir: Europe, France. Ölkə adlarından the United Kingdom və the United States kimi istisnaları yadda saxla.
  • İxtira adları təkdə bütöv ixtira növünü ifadə etdikdə the ilə işlənə bilər: The radio changed people's lives. Konkret ixtira prosesini bildirən birləşmədə də the seçilir: the invention of the radio.

Tapşırıqlarda işlənən qaydalar

Öyrənilməli qayda

Ölkə adları adətən artiklsiz işlənir, lakin adında kingdom, states və ya republic olan ölkə adları the ilə verilir: She travelled from France to the United States.

Öyrənilməli qayda

Dilin adını təkbaşına işlədərkən artikl əlavə etmə, isim sıra sayı ilə müəyyənləşirsə və başqa təyinedici yoxdursa, sıra sayından əvvəl adətən the işlət: German is the second language on our list.

Öyrənilməli qayda

Çayın adını the ilə işlət, ölkələrin adları isə əksər hallarda artikl tələb etmir: The Seine flows through France.

Öyrənilməli qayda

Səhranın adını deyərkən the işlət, qitəni adlandırarkən isə artikl əlavə etmə: The Sahara is in Africa.

Öyrənilməli qayda

Qeyri-müəyyən mənalı tək sayılan isimlə a/an işlət, seçimi artikldən dərhal sonrakı sözün ilk səsinə görə et: samitdirsə a, saitdirsə an. Ümumi mənalı cəm isim artiklsiz işlənir: Swimming is an excellent sport for children.

Öyrənilməli qayda

Qeyri-müəyyən şəxsi və ya əşyanı bildirən tək sayılan isimlə a/an işlət. Artikldən sonra samit səs gəlirsə a, sait səs gəlirsə an seç, aradakı sifətin də ilk səsini nəzərə al: He is an excellent cook.

Öyrənilməli qayda

Hansı hadisədən danışıldığı aydın olduqda onun adını the ilə işlət. İxtira edilmiş cihazın tək bir nümunəsini deyil, bütöv növünü bildirən tək isim də the qəbul edə bilər: The invention of the camera changed art.

Öyrənilməli qayda

Yeni təqdim olunan qeyri-müəyyən əşyanı bildirən tək sayılan isimlə a/an seç, sonrakı söz samit səslə başlayırsa a işlət. Hansı yerin nəzərdə tutulduğu cümlədən aydınlaşırsa, həmin yerin adını the ilə ver: I saw a cat in the garden behind our house.

Boşluqdan əvvəl mənaya bax

Hər cümlədə uyğun variantı seç. Tire artiklin işlənmədiyini göstərir.

Nümunələr

1

My aunt is … art teacher. She teaches … children.

Həllə bax

Həlli: Teacher tək sayılan isimdir, lakin artikldən sonrakı art sait səslə başlanır. Buna görə an seç. Uşaqlar ümumi mənada verildiyindən ikinci boşluğu artiklsiz saxla.

2

… Danube flows through … Hungary.

Həllə bax

Həlli: Birinci ad çayı, ikinci ad ölkəni bildirir. Çay üçün The yaz, ölkə adından qabaq artikl işlətmə.

3

We discussed … invention of … computer.

Həllə bax

Həlli: Söhbət kompüterin ixtirasından gedir, buna görə birinci boşluğa the uyğundur. Computer ayrıca cihazı deyil, ixtira növünü göstərir; ikinci boşluğa da the yaz.

4
Mətnin ikinci cümləsində də ilk cümlədə alınan dəftər nəzərdə tutulur. Artikli düzəlt: I bought a notebook. A notebook is now in my bag.
Həllə bax
  1. İlk cümlə söhbətə bir dəftər gətirir.
  2. İkinci cümlədə yeni dəftər təqdim olunmur; alınan dəftərin harada olduğu deyilir.
  3. Buna görə ikinci cümlədəki A sözünü The ilə əvəz et.

I bought a notebook. The notebook is now in my bag.

Tipik səhv

I waited a hour for children on our guest list.

I waited an hour for the children on our guest list.

İlk hərfə baxaraq seçim etmək səni çaşdıra bilər: an hour birləşməsində ilk hərf oxunmur.

Cəm sözü görüb artikli dərhal silmə: burada qonaq siyahımızdakı konkret uşaqlar nəzərdə tutulur; iki boşluqlu sualda hər ismi ayrıca təhlil et və ümumi məna, yoxsa konkret qrup bildirildiyini yoxla.

Artikl seçimini yoxla

Hər hansı yararlı aləti nəzərdə tutursan. Boşluğa uyğun artikli seç: I need … useful tool.

Birinci cümlədə su ümumi mənada, ikincidə isə stəkandakı konkret su nəzərdə tutulur. Boşluqlara uyğun variantı seç; tire artiklin olmadığını göstərir: … water is necessary for life. Please drink … water in this glass.

Nil çayının və Asiya qitəsinin adları hansı variantda düzgün verilib?

Artikl üzrə məşqə davam et

Mövzu sınağında artikl tapşırıqlarını həll et və izahlarla seçimini yoxla.

Mövzu üzrə sınaq, 9-cu sinif

Digər mövzular

Bütün İngilis dili mövzuları

Dərslikdə bu mövzu

  • Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Grammar A: Articles», səh. 12
  • Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Grammar B: Specific nouns», səh. 14
  • Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Grammar B: Making generalisations», səh. 34