İnformatika, Alqoritm və hesablama

İnformasiyanın həcmi və ötürmə sürəti

Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «İnformasiya prosesləri», səh. 15
Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «İnformasiyanın miqdarı», səh. 21
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «İnformasiya nə qədər yer tutur», səh. 17

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Mətnlə şəkildən ibarət sənədin həcmini və göndərilmə müddətini hesablayırsan. Bəzən ümumi həcmdən səhifə sayını, palitra dəyişdikdə həcm fərqindən piksel sayını tapırsan. Verilmiş müddətdə neçə sənədin bütövlükdə ötürüləcəyini müəyyənləşdirmək də bu mövzuya daxildir.

Qayda

Ölçü vahidləri: 1 bayt = 8 bit, 1 Kbayt = 1024 bayt, 1 Mbayt = 1024 Kbayt. Bu tip imtahan məsələlərində 1 Kbit = 1024 bit götür. Deməli, Kbaytdan Kbitə keçəndə 8-ə vurursan.
Kod uzunluğu: $N$ müxtəlif simvolu və ya rəngi bərabər uzunluqlu ikilik kodlarla göstərmək üçün $2^i\geq N$ şərtini ödəyən ən kiçik tam $i$ seçilir. Məsələn, 18 rəngə 5 bit lazımdır; 4 bit yalnız 16 variant verir.
Mətnin həcmi: $I_m=n\times i$ bitdir; $n$ simvol sayı, $i$ bir simvola ayrılan bit sayıdır. Səhifə, sətir və sətirdəki simvol saylarını vuraraq $n$ -i tap. Boşluqlar da simvoldur. İmtahanın sadələşdirilmiş hesablamalarında ASCII üçün 1 bayt, Unicode üçün 2 bayt qəbul edilir.
Rastr təsvir: $I_r=a\times b\times d$ bitdir; $a,b$ piksel ölçüləri, $d$ rəng dərinliyidir. Piksel sayı dəyişmirsə, həcm azalması $\Delta I=a\times b\times(d_1-d_2)$ olur.
Ümumi həcm: mətnlə bütün şəkillərin həcmlərini eyni vahidə çevirib topla. Mətnin səhifə sayını tapmaq üçün ümumi həcmdən şəkilləri çıx, qalanı bir mətn səhifəsinin həcminə böl. Şərtdə göstərilməyən sıxılmanı və xidməti məlumatları hesablamaya əlavə etmə.
Ötürmə sürəti: saniyədə göndərilən informasiya həcmidir. Sabit sürətdə $I=v\times t$ , $t=I/v$ , $v=I/t$ . Həcm bitlədirsə, sürəti bit/san ilə götür; dəqiqəni saniyəyə çevir. Tam göndərilən sənədlərin sayını tapanda bölmənin yalnız tam hissəsini saxla.

Nümunələr

Faylda Unicode ilə kodlaşdırılmış 1024 simvol və 8 rəngli, 128×128 piksellik şəkil var. Sürət 16 Kbit/san olarsa, ötürülmə neçə saniyə çəkər?

Həlli: Mətn $1024\times2/1024=2$ Kbayt, şəkil $128\times128\times3/8/1024=6$ Kbaytdır. Vaxt $(2+6)\times8/16=4$ saniyədir.

Şəklin piksel sayı saxlanılaraq palitrası 32 rəngdən 8 rəngə endirilir. Həcm 12 Kbayt azalır. Yeni həcm nədir?

Həlli: Pikselə ayrılan bitlərin sayı 5-dən 3-ə düşür. Fərq 2 bit olduğundan yeni həcm $12\times3/(5-3)=18$ Kbaytdır.

10 Kbit/san sürətlə 1 dəqiqədə neçə 7 Kbaytlıq fayl tam ötürülər?

Həlli: Kanal $10\times60=600$ Kbit ötürür. Bir fayl $7\times8=56$ Kbitdir. $600/56\approx10{,}71$ olduğundan 10 fayl göndərilər.

Tipik səhv

Kbaytı Kbitlə qarışdırmaq nəticəni səkkiz dəfə dəyişir. Hesablamadan əvvəl vahidləri yaz. Palitradakı rəng sayını birbaşa pikselə ayrılan bit sayı sayma: əvvəl onu yerləşdirən ikinin qüvvətini tap. Tam fayl sayını adi qayda ilə yuvarlaqlaşdırma.