İnformatika, Alqoritm və hesablama

Blok-sxem üzrə alqoritmin icrası

Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «Alqoritmin növləri», səh. 45
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «Dövri alqoritmlər», səh. 48

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Blok-sxemdə verilən əmrləri izləyərək çıxışa verilən ədədi, dövrün təkrar sayını və dəyişənlərin son qiymətlərini müəyyənləşdirirsən. Bəzən nəticəyə uyğun başlanğıc ədədini seçmək, bəzən isə çatışmayan şərti tamamlamaq tələb olunur. Rəqəmlərin emalı, şərtə görə fərqli hesablamalar və ardıcıl ədədlərin yaradılması belə tapşırıqlarda birləşə bilər.

Qayda

Bloklar: oval başlanğıcı və sonu, paraleloqram daxiletmə və çıxışı, düzbucaqlı hesablama əməliyyatını, romb şərtin yoxlanmasını göstərir. İcra yolunu oxlarla izlə; rombda alınan nəticəyə uyğun yalnız bir çıxışı seç.
Mənimsətmə: $x:=x+3$ əmrində əvvəl sağ tərəfi cari qiymətlə hesabla, sonra nəticəni soldakı dəyişənə yaz. Növbəti əmr artıq yenilənmiş qiymətdən istifadə edir. Ardıcıl mənimsətmələri eyni vaxtda baş verən əməliyyatlar kimi qəbul etmə.
İzləmə cədvəli: başlanğıc qiymətlərini qeyd et, hər keçiddə dəyişənləri yenilə. Əmr toxunmadığı dəyişənin qiymətini saxlayır. Budaqlar birləşdikdən sonra ümumi əmrləri də icra et; çıxış blokuna çatanda orada göstərilən ifadəni hesabla.
Dövr: təkrarlanan əmrləri və geri qayıdan oxu müəyyənləşdir. Şərt əvvəldədirsə, gövdə heç işləməyə bilər; sondadırsa, gövdəyə daxil olduqdan sonra ən azı bir dəfə işləyir. Hansı cavabın dövrdən çıxardığını oxdan müəyyən et.
Sayğac neçə dəfə artırılırsa, həmin qədər hadisəni qeydə alır. Şərti əvvəldə yoxlanan adi dövr bitərkən son uğursuz yoxlama gövdənin icrası sayılmır. Cəm toplayan dəyişənlə hadisələri sayan dəyişəni fərqləndir.
Rəqəmlər: müsbət tam ədəd üçün $n\bmod 10$ son rəqəmi verir, $n\operatorname{div}10$ isə son rəqəmi atır. Sıfır da cüt rəqəmdir. İlkin qiymət soruşulanda variantları yoxla; geriyə hesabladığın hər addımın budaq şərtini ödədiyinə əmin ol.

Nümunələr

Əvvəl $x=2$ , $k=0$ verilir. $x<13$ olduqca əvvəl $x:=2\times x$ , sonra $k:=k+1$ icra edilir. Sonda nə alınır?

Həlli: $(x,k)$ cütləri $(2,0)\to(4,1)\to(8,2)\to(16,3)$ olur. Çıxışda $x=16$ , $k=3$ alınır. Gövdə üç dəfə, şərt dörd dəfə işləyir.

$n=752$ , $s=0$ üçün hər keçiddə son rəqəm ayrılır, ədəddən atılır və yalnız təkdirsə cəmə əlavə olunur. Proses $n=0$ olanda dayanır.

Həlli: Ayrılan rəqəmlər ardıcıllıqla $2,5,7$ , cəmin qiymətləri isə $0,5,12$ olur. Deməli, çıxış $12$ -dir.

$S=0$ , $i=1$ ilə başlayıb əvvəl $S:=S+i$ , sonra $i:=i+1$ icra edirsən. $1+2+3+4$ cəmini almaq üçün sondakı rombun “Hə” çıxışı hansı şərtlə dövrü bitirməlidir?

Həlli: Dörd toplama əməlindən sonra $S=10$ , $i=5$ olur. Uyğun şərt $i>4$ -dür.

Tipik səhv

Şərtdəki sərhədi dəyişənin son qiyməti sanma: birinci nümunədə $13$ sərhədi keçilir və $16$ alınır. Hər dəfə əvvəl əmri icra et, sonra növbəti şərti yeni qiymətlə yoxla. Artırmanın şərtdən əvvəl, yoxsa sonra gəldiyini ayrıca izləsən, bir təkrarı artıq və ya əskik saymazsan.