İnformatika, Ofis proqramları
Excel düsturları və cədvəldə hesablama: dollar işarəsi və funksiyalar
Düsturu başqa xanaya köçürəndə onun necə dəyişdiyini və funksiyaların nə qaytardığını səhvsiz tapmağı öyrənəcəksən.
Oxu müddəti: 4 dəqiqə

Təsəvvür et ki, cədvəldə sinfin bütün qiymətləri var və hər sətrin sonunda orta bal hesablanır. Bir müəllim bir qiyməti düzəltdi. Kalkulyatora əl atmırsan: orta balı hesablayan xanadakı düstur nəticəni özü yenidən hesablayır. Excel-i dəftərdən fərqləndirən də budur.
İkinci sehrli şey köçürmədir. Bir düstur yazırsan, onu sütun boyu aşağı dartırsan və onlarla sətir bir anda hesablanır. Amma düstur bir sabit xanaya, məsələn, qiymət yazılan xanaya baxırsa, köçürəndə o istinad da sürüşür və nəticələr birdən-birə cəfəngiyyata çevrilir. Bunun qarşısını dollar işarəsi alır, ancaq onu harada qoyduğunu bilməlisən.
Niyə lazımdır
Gündəlik həyatda bu, xərc cədvəlində, idman nəticələrində, sinif siyahısında işə yarayır: bir düzgün düstur yüz əl ilə hesablamanı əvəz edir. Dollar işarəsini düz qoymağı bacaran adam cədvəli bir dəfə qurur və sonra ona etibar edir.
İmtahanda isə kompüter yoxdur, Excel-in işini başında görürsən. Ona görə sənə bir vərdiş lazımdır: əvvəl köçürmədən sonra hər ünvanın nəyə çevrildiyini yaz, sonra hansı xanaların həqiqətən ədəd olduğunu ayır, ən axırda hesabla.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
Excel 2019 tapşırıqlarında cədvəldəki düsturun nəticəsini müəyyənləşdirirsən. Bunun üçün düstur başqa xanaya köçürüləndə istinadları yeniləməli, diapazondakı verilənləri ayırd etməli və funksiyaları hesablamalısan. Qarışıq istinadlar, mətn şəklində saxlanan rəqəmlər və IF daxilindəki hesablamalar eyni sualda birləşə bilər.
Qayda
- Düstur bərabərlik işarəsi ilə başlanır. Mötərizə hesablamanın ardıcıllığını dəyişir; vurma və bölmə toplama və çıxmadan əvvəl yerinə yetirilir. Nəticəsi başqa düsturdan asılı olan xananı hesablayarkən əvvəl həmin ilkin nəticəni tap.
- Nisbi istinad köçürmənin istiqamətinə və məsafəsinə uyğun dəyişir. Əvvəl başlanğıc və son xanalar arasındakı sütun və sətir fərqini müəyyənləşdir, sonra istinadlara tətbiq et.
- Mütləq istinad olan dəyişmir. Qarışıq istinadda sütunu, isə sətri sabit saxlayır. Dollar işarəsi yalnız dərhal ardınca gələn hissəni bərkidir.
- Diapazon iki sərhəd xana arasındakı bütün düzbucaqlı sahəni əhatə edir. Məsələn, B2:C4 altı xanadır. Köçürmə zamanı diapazonun hər iki ucunu ayrıca dəyişdir.
- SUM cəmi, MAX ən böyük, MIN ən kiçik ədədi qaytarır. AVERAGE ədədi ortanı hesablayır. Diapazondakı mətn və boş xanalar bu hesablamalara daxil edilmir; sıfır isə ədəddir.
- COUNT diapazondakı ədədi qiymətləri sayır, COUNTA isə boş olmayan xanaları, o cümlədən mətn saxlayanları sayır. Ədədə bənzəyən mətn COUNT üçün ədəd deyil.
- COUNTIF verilmiş şərtə uyğun xanaların sayını qaytarır. düsturunda meyar dırnaq arasındadır; yalnız 5-dən böyük ədədlər sayılır.
- IF əvvəl şərti yoxlayır: doğru olduqda ikinci, yanlış olduqda üçüncü arqumentin qiymətini qaytarır. Hesablamanı seçilən arqument üzrə davam etdir.
Tapşırıqlarda istifadə olunan qaydalar
Öyrənilməli qayda
Düsturu köçürəndə istinadın dollar işarəsi ilə qorunmayan sütununu və sətrini köçürmə məsafəsinə uyğun dəyiş, qorunan hissəni saxla. Diapazonun hər iki ucuna bu qaydanı tətbiq et, sonra SUM ilə cəmi tap və vurmanı çıxmadan əvvəl yerinə yetir.
Öyrənilməli qayda
AND yalnız bütün şərtlər ödənəndə doğru olur, IF isə doğru şərtdə ikinci, yalan şərtdə üçüncü arqumentin nəticəsini qaytarır. COUNTIF ilə uyğun xanaları say, AVERAGE ilə ədədi ortanı tap və müqayisələrdə bərabərliyin qəbul edilib-edilmədiyini yoxlayaraq IF-in uyğun qolunu hesabla.
Öyrənilməli qayda
Diapazonda COUNT yalnız ədədi qiymətləri, COUNTA isə bütün dolu xanaları sayır, SUM, MAX və MIN həmin diapazonun mətn xanalarını hesablamaya qatmır. Ədədə oxşayan mətnin tipini dəyişmədən əvvəl köməkçi xanaların nəticələrini tap, sonra IF şərtinin doğruluğuna uyğun olaraq ikinci və ya üçüncü arqumenti hesabla.
Öyrənilməli qayda
Süzgəcdə Or eyni sütundakı şərtlərdən azı birinin ödənməsini tələb edir, ayrı sütunların süzgəcləri isə birlikdə ödənməlidir. Ciddi müqayisədə sərhədə bərabər qiyməti qəbul etmə və yalnız bütün sütun süzgəclərindən keçən sətirlərdəki tələb olunan qiymətləri topla.
Öyrənilməli qayda
Qarışıq istinadda dollar işarəsi yalnız qarşısında durduğu sütunu və ya sətri sabit saxlayır, digər hissə köçürmə istiqamətinə və məsafəsinə uyğun dəyişir. Əvvəl hər diapazonun başlanğıc və son ünvanını yenilə, sonra SUM ilə cəmi, MAX ilə ən böyük qiyməti tap.
Öyrənilməli qayda
İstinadlar arasındakı boşluq ortaq xanaları seçir, SUMIF isə şərti bir diapazonda yoxlayıb cəmləmə diapazonunun uyğun xanalarını toplayır. LARGE üçün ədədləri böyükdən kiçiyə düzərək təkrarları ayrıca say, tələb olunan sıradakı qiyməti seç və funksiyaların nəticələri üzərində göstərilən əməlləri yerinə yetir.
Öyrənilməli qayda
Düsturun surətini köçürərkən dollar işarəli ünvan hissəsini saxla, qalan hissəni yeni xananın yerinə uyğun dəyiş. Şərtin istinadlarını və IF-in hər iki qolundakı ünvanları yenilədikdən sonra şərt doğrudursa ikinci, yalandırsa üçüncü arqumentin nəticəsini götür.
Öyrənilməli qayda
Diapazonda COUNT ədədləri, COUNTA dolu xanaları sayır, SMALL təkrarları saxlamaqla artan sıranın tələb olunan qiymətini, MEDIAN isə sıralanmış ədədlərin ortadakını, say cütdürsə iki ortadakının ədədi ortasını qaytarır. Mətn və boş xanaları SMALL və MEDIAN üçün nəzərə alma, IF-in uyğun qolunu hesabla, sonra COUNTIFS ilə eyni sətirdə bütün şərtləri ödəyən halları sayıb əlavə et.
Öyrənilməli qayda
Köçürmə zamanı dollar işarəsi olmayan ünvan hissələrini sütun və sətir üzrə yerdəyişməyə uyğun yenilə, işarəli hissələri saxla. Yeni diapazonlarda COUNTIF ilə şərtə uyğun xanaları say, MAX ilə ən böyük ədədi seç və bu iki nəticəni topla.
Öyrənilməli qayda
Bir sütunda Or şərtlərdən azı birini, And isə hər ikisini tələb edir, müxtəlif sütunların süzgəcləri eyni sətirdə birlikdə ödənməlidir. Ciddi müqayisədə sərhədi kənarda saxla, bərabərliyə icazə veriləndə sərhədi də qəbul et və başlığı saymadan uyğun sətirləri say.
Öyrənilməli qayda
Mütləq istinad köçürüləndə dəyişmir, qarışıq istinadda isə yalnız dollar işarəsi ilə qorunan hissə sabit qalır. Düsturdakı bütün istinadları bu qayda ilə yenilə, SUM nəticəsini müqayisə et və IF şərtinə əsasən MAX olan qolu və ya MIN olan qolu hesabla.
Öyrənilməli qayda
Surət köçürüləndə nisbi istinad hissələri köçürmə qədər dəyişir, dollar işarəsi ilə sabitlənmiş hissələr əvvəlki ünvanını saxlayır. Əvvəl diapazonların hər iki ucunu və ayrıca xana istinadını yenilə, sonra SUM cəmini və MAX qiymətini taparaq vurmanı çıxmadan əvvəl hesabla.
Öyrənilməli qayda
Düsturun surətini köçürərkən istinadda dollar işarəsi ilə sabitlənmiş hissəni saxla, qalan sütun və sətir hissələrini köçürmə məsafəsinə uyğun dəyiş. Sonra IF şərtini yoxlayıb doğru hal üçün ikinci, yanlış hal üçün üçüncü arqumenti hesabla, MOD bölmənin qalığını, MIN isə verilmiş qiymətlərin ən kiçiyini qaytarır.
Öyrənilməli qayda
SUMIFS yalnız bütün şərtlərə uyğun sətirlərin seçilmiş qiymətlərini toplayır, COUNTIFS isə öz şərtlərinin hamısını ödəyən sətirləri sayır. Əvvəl AVERAGE ilə ədədi ortanı tap, “N*” şərtini N ilə başlayan mətn kimi yoxla, sərt müqayisələrdə bərabərliyi qəbul etmə və iki funksiyanın nəticələrini topla.
Excel olmadan Excel kimi düşün
Hər sualda düsturun nəyə çevrildiyini və ya nə qaytardığını seç. Əvvəl ünvanları yenilə, sonra hesabla.
Nümunələr
E2-dəki düsturunu F3-ə köçür.
Həllə bax
Həlli: Sürüşmə bir sütun sağa, bir sətir aşağıdır. Yeni düstur olur. C1:D3-dəki altı ədədin cəmi 24, A3 isə 7 olarsa, nəticə alınar.
A1:A5-də ardıcıllıqla 12, mətn kimi yazılmış “6”, boş xana, 0 və 8 var. COUNT, COUNTA və AVERAGE nəticələrini tap.
Həllə bax
Həlli: Üç ədədi xana, dörd boş olmayan xana var. Nəticələr uyğun olaraq 3, 4 və olur.
B1:B4 qiymətləri 4, 7, 10, 3-dür. nə qaytarır?
Həllə bax
Həlli: Meyara 7 və 10 uyğundur. Say 2 olduğundan şərt doğrudur; nəticə olur.
Tipik səhv
D1-də var, onu E2-yə köçürürük. Şagird yazır: «Dollar işarəsi var, deməli heç nə dəyişmir, düstur elə qalır, cavab da D1-dəki köhnə nəticədir.»
Sürüşmə bir sütun sağa, bir sətir aşağıdır. sütunu saxlayır, sətri dəyişir: alınır. sətri saxlayır, sütunu dəyişir: alınır. Yeni düstur olur və bu xanalardakı qiymətlərlə yenidən hesablanır.
Dollar işarəsini bütün ünvanı sabitləyən işarə sayma: sütunu və sətri ayrıca yoxla. Köhnə düsturun nəticəsini köçürülmüş düsturun cavabı kimi götürmə.
Əvvəl yeni ünvanları yaz, sonra hesabla. Hesablayanda isə mətn, boş xana və sıfırı bir-birindən fərqləndir: sıfır ədəddir, qalan ikisi ədəd deyil.
Özünü yoxla
F8 xanasındakı düsturunu E6 xanasına köçürürsən. Hansı düstur alınır?
Köçürmə bir sütun sola və iki sətir yuxarıdır. C sütunu və 6-cı sətir sabit qalır, buna görə diapazonun başlanğıcı , sonu isə olur.
A1:A6 xanalarında ardıcıllıqla , mətn kimi saxlanan “4”, boş xana, , “yox” mətni və var. nə qaytarır?
COUNTA beş dolu xananı, COUNT isə yalnız , və olan üç ədədi xananı sayır. Nəticə olur.
B2:B5 xanalarında ardıcıllıqla , , və var. nə qaytarır?
-dan böyük yalnız iki qiymət var: və , buna görə IF şərti yanlışdır və üçüncü arqument hesablanır. Nəticə olur.
Bu mövzu üzrə sınağa keç
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.
Digər mövzular
Bütün İnformatika mövzuları- İnformatikaAccess verilən tipləri və obyektləriAccess 2019 üzrə sahənin məzmununa uyğun tipi seçməli, həqiqi verilən tiplərini digər adlardan ayırmalı və…
- İnformatikaExcel funksiyaları və xətalarıExcel 2019 tapşırıqlarında funksiyanı kateqoriyası və gördüyü işlə uyğunlaşdırırsan.
- İnformatikaPowerPoint rejimləri, nümayiş və çapPowerPoint 2019 üzrə suallarda görünüş rejimini məqsədinə görə tanımalı, əmrin yerləşdiyi tabı və qrupu…
- İnformatikaSorğuya uyğun yazıların sayıSəndən verilən şərtlərə əsasən seçilən yazıları saymaq tələb olunur.
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Mütləq və nisbi istinadlar», səh. 44
- Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Elektron cədvəldə funksiyalar», səh. 49
- Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «Düsturlarla iş», səh. 88