İngilis dili, Leksika və qrammatika
Sözönülər, modal feillər, əvəzliklər, budaq cümlələr
- Dərslik: İngilis dili, 10-cu sinif, «Grammar A: Adjective clauses», səh. 12
- Dərslik: İngilis dili, 8-ci sinif, «Grammar A: Modal verbs: must, mustn't, have to, don't have to, cannot», səh. 66
- Dərslik: İngilis dili, 7-ci sinif, «Grammar: Indefinite Pronouns», səh. 99
- Dərslik: İngilis dili, 7-ci sinif, «Vocabulary and Listening: Prepositions of Movement», səh. 38
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
Verilən tapşırıqlarda cümlənin bir neçə boşluğuna uyğun sözönülər sırasını seçirsən. Saat, gün, məkan, istiqamət, nəqliyyat və sabit birləşmələr əsas yoxlama nöqtələridir. Mövzunun əhatəsinə modal feillərin mənası, əvəzliyin seçilməsi və budaq cümlənin bağlanması da daxildir.
Qayda
- Zaman: at saatla, on gün və tarixlə, in ay, il və fəsillə işlənir: at noon, on Saturday, in April. Since başlanğıcı, for müddəti göstərir: since autumn, for six months.
- Məkan: in daxilində, on səthində, at məkanı nöqtə kimi göstərdikdə işlənir: in a drawer, on a shelf, at the entrance. İstiqamət üçün to, içəri hərəkət üçün into, bir tərəfdən digərinə keçmək üçün across seçilir. Nəqliyyat üsulu by bus, piyada hərəkət on foot ilə ifadə olunur.
- Sabit birləşmələr: sözönünü aid olduğu sözlə öyrən: good at — nədəsə bacarıqlı, interested in — marağı olan, depend on — asılı olmaq, proud of — fəxr edən, apply for — müraciət etmək. Look for axtarmaq, look after qayğısına qalmaq deməkdir.
- Modal feillər: can, must, should, may sözlərindən sonra feil to və şəxs sonluğu qəbul etmir: She can swim. Can bacarıq, may ehtimal və ya icazə, should məsləhət bildirə bilər. Must/have to zərurət, mustn't qadağa, don't have to məcburiyyətin olmamasını bildirir. Keçmişdə məcburiyyət üçün had to işlənir.
- Əvəzliklər: my isimdən əvvəl, mine isim əvəzinə işlənir. Mübtəda və tamamlıq eyni şəxsi göstərdikdə qayıdış əvəzliyi seçilir: She blamed herself. Some əsasən təsdiqdə, any sual və inkarda işlənir; təklif və xahişdə some mümkündür. Everyone, someone, nobody tək xəbər tələb edir.
- Budaq cümlələr: təyin budaq cümləsində who şəxsi, which əşyanı, whose aidliyi göstərir. Where yer zərfliyi rolundadır; yer adından sonra avtomatik seçilmir. Gələcək mənalı zaman və real şərt budaq cümlələrində when/if ilə adətən Present Simple işlənir: If she calls, I will answer.
Nümunələr
We arrived ... the station ... midnight.
Həlli: at, at. Stansiya gəliş nöqtəsi, gecə yarısı isə konkret vaxtdır.
The course is optional. You ... attend.
Həlli: don't have to. İştirak məcburi deyil; qadağa bildirən mustn't uyğun gəlmir.
The laboratory ... we visited has new equipment.
Həlli: which və ya that. Boşluq visited feilinin tamamlığıdır: laboratoriyanı ziyarət etdik. Buna görə where seçilmir.
Tipik səhv
Bir boşluğun cavabını tapıb bütün variantı doğru sayma. Hər boşluğu ayrıca yoxla, sonra alınan sıranı variantlarla tutuşdur. Sözönünü Azərbaycan dilindəki şəkilçidən çıxarma; birləşmənin mənasını və ingiliscə işlənməsini əsas götür.