İngilis dili, Leksika və qrammatika
Söz seçimi və frazeoloji feillər: put off, put out və başqaları
Boşluğa uyğun sözü və frazeoloji feili cümlənin mənasına görə seçməyi, yaxınmənalı sözləri ayırmağı öyrənəcəksən.
Oxu vaxtı: 4 dəqiqə
İngilis dilində bir feilə kiçik bir söz qoşulanda yeni məna yaranır. Give up “əl çəkmək, cəhd etməyi dayandırmaq”, give in isə “təslim olmaq, güzəştə getmək” deməkdir. İki ifadə arasında fərq cəmi bir sözdür, cümlənin mənası isə tam başqa olur.
Adi sözlərdə də belə incəlik var. Azərbaycanca “səhv etmək” də deyirik, “ev tapşırığını etmək” də. İngiliscə isə make a mistake, amma do homework deyilir. Hər iki feil “etmək” kimi tərcümə olunur, amma hansının hansı sözlə işlənəcəyini dil özü müəyyənləşdirib.
Bu mövzu da məhz bunu öyrədir: sözün tərcüməsini bilmək azdır, onu cümlədə düzgün yerə qoymağı da bacarmalısan.
Niyə lazımdır
Danışıq dilində, filmlərdə və mahnılarda frazeoloji feillər çox işlənir. Onları bütöv birləşmə kimi tanıyanda mətni tərcümə etmədən başa düşürsən və öz cümlələrin də daha təbii səslənir.
İmtahanda variantlar çox vaxt bir-birinə oxşayır: eyni feil, fərqli kiçik söz, ya da yaxınmənalı iki sifət. Hər variantı cümləyə qoyub yoxlamağı vərdişə çevirsən, tələsik seçilən yanlış cavablardan qaçarsan.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
Bu mövzuda cümlədəki boşluğa mənaca uyğun söz və ya frazeoloji feil seçirsən, verilmiş vəziyyəti ifadə edən yaxınmənalı sözləri müəyyənləşdirirsən və sözləri ingiliscə tərifləri ilə uyğunlaşdırırsan. Bəzi tapşırıqlarda bir neçə söz eyni məzmuna uyğun gəlir. Buna görə həm cümlənin ümumi mənasını, həm də hər variantın ayrıca mənasını yoxlamalısan.
Qayda
- Kontekst sözün hansı mənada işləndiyini göstərir. Əvvəl bütün cümləni oxu, sonra boşluqda hansı məna lazım olduğunu öz sözlərinlə de. Səbəb, nəticə və ziddiyyət bildirən hissələr seçimi istiqamətləndirir.
- Sinonimlər yaxın məna bildirir, lakin hər cümlədə bir-birini əvəz etmir. Məsələn, big və large yaxınmənalı olsa da, “ciddi səhv” üçün a big mistake adi birləşmədir. Sözün mənası ilə yanaşı, başqa sözlərlə işlənməsinə də bax.
- Tərif tapşırığında əsas əlaməti ayır: cautious təhlükədən yayınmaq üçün ehtiyatlı davranan, confident isə özünə və ya bacarığına inanan deməkdir. Tək bir tanış sözə əsaslanma, tərifin bütün hissələrini nəzərə al.
- Frazeoloji feil bütöv məna daşıyan çoxsözlü feil birləşməsidir. Kiçik hissənin dəyişməsi mənanı dəyişə bilər: put off təxirə salmaq, put out söndürmək, put up with dözmək mənasında işlənir. Birləşməni bütöv öyrən.
- Söz sırası bütün birləşmələrdə eyni deyil. Turn off the lamp və turn the lamp off düzgündür. Tamamlıq əvəzlik olduqda turn it off deyilir. Look after isə ayrılmır: look after her.
- Look forward to birləşməsində to sözönüdür. Ondan sonra feil işlənərsə, -ing forması gəlir: look forward to travelling.
Özünü yoxla
Hər cümlə üçün uyğun variantı seç. Əvvəl bütün cümləni oxu.
Nümunələr
The match was ... until Friday because of heavy rain. Seçimlər: put off / put out.
Həllə bax
Həlli: Güclü yağış oyunun vaxtının dəyişməsinə səbəb olub. “Təxirə salınmaq” mənasına görə put off seçilir.
The instructions were easy to understand. Uyğun sözləri seç: clear, confusing, straightforward.
Həllə bax
Həlli: Təlimatlar asan başa düşülürsə, clear və straightforward uyğundur. Confusing isə çaşqınlıq yaradan deməkdir.
Accurate sözünü uyğunlaşdır: correct and free from errors / ready to face danger.
Həllə bax
Həlli: Söz “dəqiq, düzgün” mənasını daşıyır, buna görə birinci tərif seçilir. İkinci tərif cəsarətli davranışı təsvir edir.
Həllə bax
- Turn off “söndürmək” mənasında işlənir və ayrıla bilən birləşmədir.
- Tamamlıq burada isim deyil, it əvəzliyidir.
- Tamamlıq əvəzlik olanda feil ilə kiçik söz arasına keçir: turn it off.
Please turn it off.
Tipik səhv
The firefighters quickly put off the fire.
The firefighters quickly put out the fire.
Feili (put) tanıyıb onun yanındakı hissəni nəzərdən qaçırmaq yanlış cavaba aparır: put off təxirə salmaq, put out isə söndürmək deməkdir. Həmçinin iki sözün yaxınmənalı olması onların istənilən yerdə işlənə biləcəyini göstərmir. Seçdiyin variantı cümləyə yerləşdir, mənanı və birləşmənin quruluşunu yenidən yoxla.
Qısa test
Boşluğa mənaca uyğun sözü seç: Leyla knows she can solve the problem without help, so she feels ... about her ability.
Leyla öz bacarığına inanır, buna görə confident uyğundur. Cautious ehtiyatlı, accurate isə dəqiq deməkdir.
Boşluğa uyğun frazeoloji feili seç: The campers used water to ... the campfire before leaving.
Düşərgəni tərk etməzdən əvvəl ocağı su ilə söndürürlər, buna görə put out seçilir. Put off təxirə salmaq, put up with isə dözmək deməkdir.
Boşluğa uyğun formanı seç: Murad has joined a music club and looks forward to ... the guitar there.
Look forward to birləşməsində to sözönüdür. Ondan sonra feil -ing formasında işləndiyi üçün playing seçilir.
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər cavabın izahını oxu.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzularıDərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Word Inspector: Language development: Focus on vocabulary», səh. 88
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Word Inspector: Language development: Focus on vocabulary», səh. 110
- Dərslik: İngilis dili, 11-ci sinif, «Word Inspector: Language development: Focus on vocabulary», səh. 132
- Dərslik: İngilis dili, 7-ci sinif, «Vocabulary and Listening: Phrasal Verbs: Achievement», səh. 98