beta

← Geri

Ədəbiyyat, Sovet dövrü Azərbaycan ədəbiyyatı: sosialist realizmi mərhələsi (1920–1960-cı illər)

Sovet dövrü poeziyası və “Vaqif”

  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Azərbaycan ədəbiyyatında sosialist realizmi mərhələsi (1920-1960-cı illər)», səh. 72
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Səməd Vurğun. Həyatı, yaradıcılıq yolu», səh. 89
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Vaqif», səh. 92
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Rəsul Rza. Həyatı, yaradıcılıq yolu», səh. 108
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Qızılgül olmayaydı», səh. 111
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Almas İldırım. Əsir Azərbaycanım», səh. 33
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Mikayıl Müşfiq. Həyat sevgisi», səh. 35
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Səməd Vurğun. Ananın öyüdü», səh. 43
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Süleyman Rüstəm. Təbrizim», səh. 47
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Rəsul Rza. Çinar ömrü», səh. 76
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 7-ci sinif, «Səməd Vurğun. AZƏRBAYCAN», səh. 34
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 7-ci sinif, «Süleyman Rüstəm. DUZ-ÇÖRƏK», səh. 94

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda əsərlə bağlı doğru və yanlış fikirləri ayırır, hadisəni onu törədən obrazla əlaqələndirirsən. “Vaqif”də dəvət, toy, həbs və müqavimət səhnələrinin təfərrüatları, qəhrəmanların seçimləri yoxlanılır. Rəsul Rzanın əsərlərində əsas ideyanı, xatirələrin rolunu müəyyənləşdirmək, dövrün poeziyasında milli ruhla ideoloji tələbləri fərqləndirmək də tələb olunur.

Qayda

  • Sosialist realizmi sovet ideologiyasının ədəbiyyata tətbiq etdiyi yaradıcılıq metodudur. Sinfi yanaşma, yeni quruluşun tərifi və əməkçi qəhrəmanın önə çəkilməsi onun səciyyəvi tələbləridir.
  • Millilik və sənətkarlıq şairə siyasi tələblərdən daha geniş məzmun yaratmağa imkan verir. Buna görə sovet illərində yazılan hər əsəri yalnız təbliğat nümunəsi saymaq olmaz.
  • Lirik qəhrəman şeirdə duyğuları ifadə olunan obrazdır. Onun hisslərini izləməklə vətən sevgisi, həyat eşqi, həsrət kimi mövzuları müəyyənləşdirə bilərsən.
  • Təmsil insan davranışlarının çox vaxt heyvan və başqa varlıqlar vasitəsilə göstərildiyi, ibrətamiz nəticə daşıyan əsərdir. Təkcə ağac obrazının işlənməsi şeiri təmsilə çevirmir.
  • “Çinar ömrü” mənalı yaşayış idealını ifadə edir. Çinarla bağlı düşüncələrdə uzun yaşamaqla yanaşı, ömrü ləyaqətlə keçirmək dəyərləndirilir.
  • “Qızılgül olmayaydı” poemasında Müşfiqin taleyi repressiyanın faciəsini açır. Müəllifin şəxsi yaddaşı, adı çəkilən insanlar və Müşfiq şeirindən gətirilən parçalar bu təsviri tamamlayır.
  • “Vaqif” Səməd Vurğunun mənzum dramıdır. Vidadi saraydan uzaq durur, amma dostunu tək buraxmır. Vaqif kəndə qayıtmaqla bağlı məsləhəti qəbul etmir; Eldarın azad olunacağına inanır.
  • Eldar işğalçılarla döyüşür, gürcü əsirlərə kömək göstərir. Şeyxin hakimiyyət sahibinə uyğun mövqe dəyişməsi şəxsi mənafeyini düşündüyünü göstərir. Xuraman isə ərinin vəzifəsini itirməsindən maddi vəziyyətlərinə görə narahat olur.

Nümunələr

1

Səməd Vurğunun “Azərbaycan” şeirində doğma yurda bağlılıq hansı mövzunu önə çıxarır? Vətən mövzusunu. Şairin ölkəsinə sevgisi lirik qəhrəmanın duyğularında ifadə olunur; mövzunu müəyyənləşdirərkən bu hissləri əsas götür.

2

“Vaqif”in misralarla yazılması onu lirik şeir saymağa əsas verirmi? Xeyr. Obrazlar arasındakı qarşıdurma, dialoq və səhnə hərəkəti əsərin dramatik növə aid olduğunu göstərir. Mənzumluq burada ifadə formasıdır.

3

Təsəvvür et ki, kiçik bir əsərdə danışan tülkünün hiyləsi vasitəsilə insanın yalançılığı pislənir və ibrətamiz nəticə çıxarılır. Bu, hansı janra uyğundur? Təmsilə. Heyvan obrazı insan davranışını dolayı yolla göstərir.

Tipik səhv

Hadisəni düzgün xatırlayıb ona yanlış məna vermək cavabın səhv olmasına gətirir. Hər mülahizədə əvvəl kimin nə etdiyini, sonra bunun hansı xüsusiyyəti göstərdiyini yoxla. Cədvəldə isə hər sütunun “doğru” və ya “yanlış” tələbini ayrıca nəzərə al.