İngilis dili, Bacarıqlar
İngilis dilində şəkillər üzrə hekayə necə yazılır?
Şəkillərdəki hadisəni ingiliscə aydın hekayəyə çevirməyi və yazını yoxlamağı öyrənəcəksən.
5 dəqiqəlik oxu
Yerə səpələnmiş kitabların fotosuna baxanda kitabları görürsən, amma onların ora necə düşdüyünü mütləq bilmirsən. Çanta açıq qalıb? Kimsə kitabları əlindən salıb? Tək görüntü bu sualların hamısına cavab verməyə bilər. Fotoşəkildə görünən əşyanın adını bilmək hələ hadisəni danışmaq deyil: «kitab, çanta, döşəmə» sözləri oxucuya nə baş verdiyini izah etmir.
Şəkillər üzrə yazıda maraqlı iş elə burada başlayır. Qarşındakı görüntülərin arasından hadisənin yolunu tapırsan. Yazdıqlarını oxuyan adam şəkillərə baxmadan da baş verəni anlaya bilməlidir. Özünü həmin oxucunun yerinə qoy: bir cümlədə yerdə olan kitabın növbəti cümlədə çantada olduğunu oxusan, onun ora necə qayıtdığını bilmək istəyərsən.
Bəzən ingiliscə yazmağa başlayanda bütün diqqətin söz axtarmağa gedir. Halbuki əvvəlcə demək istədiyin fikir aydın olmalıdır. «Burada hansı əşyalar var?» sualından «Burada nə dəyişir?» sualına keçəndə yazının istiqaməti də görünür. Bu mövzuda məqsədin şəkli sözlərlə doldurmaq deyil; oxucuya izləyə biləcəyi bir hadisə danışmaqdır.
Niyə lazımdır
Bu bacarıq gündəlik yazışmada da işinə yarayır. Məsələn, itirdiyin əşyanı necə tapdığını danışanda qarşındakı adam hadisəni görməyib. Ona sadəcə əşyanın rəngini və ölçüsünü demək kifayət etmir. Baş verənləri başa düşülən şəkildə çatdıranda əlavə suallara ehtiyac azalır. Şəkillə işləmək də fikrini belə qurmaq üçün məşqdir.
İmtahanda isə ağlındakı hadisə ilə kağızdakı yazının eyni olub-olmadığını görmək vacibdir. Sən şəkillərə baxdığın üçün bəzi keçidlər sənə onsuz da aydın gələ bilər. Oxucu həmin keçidi cümlələrində tapmalıdır. Yazını bu gözlə oxumaq demək istədiyin, amma yazmadığın hissəni tutmağa kömək edir.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
Sənə bir hadisəni göstərən üç şəkil verilir. Onlara əsasən ingilis dilində ən azı 35 sözdən ibarət hekayə yazmalısan. Şəkillərin hamısını verilmiş sıra ilə əhatə et. Qiymətləndirmədə məzmun, cümlələr arasındakı əlaqə, qrammatik düzgünlük, söz seçimi və yazılış nəzərə alınır. Məqsəd ayrı təsvirləri birləşdirib aydın hadisə danışmaqdır.
Qayda
- Plan qur: əvvəl bütün şəkillərə bax. Kim var, haradadır, nə baş verir? Birinci şəkildə başlanğıcı, sonrakılarda dəyişən vəziyyəti və nəticəni müəyyən et.
- Ardıcıllıq üçün hər şəklə aid bir və ya iki cümlə düşün. Hadisənin necə başladığını yaz, sonra davamını və sonunu göstər. Şəkildəki əsas hərəkəti buraxma, görünənlərlə ziddiyyət yaradan hadisə əlavə etmə.
- Əlaqə yaratmaq üçün uyğun yerdə then (sonra), finally (nəhayət), because (çünki), so (buna görə) işlət. Əlaqə yaradan sözü mənasına görə seç; hər cümləyə eyni sözlə başlama.
- Qəhrəmanı əvvəl tanıt, sonra uyğun əvəzlikdən istifadə et. Bir neçə adam varsa, kimin nə etdiyini aydın göstər. Hadisəni keçmişdə danışmağa başlamısansa, səbəbsiz indiki zamana keçmə.
- Söz sayı üçün yazını bitirəndə sözləri say. Təxminən 40–50 söz yazmağı hədəfləyə bilərsən. Sayı artırmaq üçün əlaqəsiz cümlələr əlavə etmək əvəzinə şəkildəki yer, hərəkət və nəticəni dəqiqləşdir.
- Yoxlama zamanı hekayəni şəkillərlə tutuşdur. Sonra cümlələrin quruluşuna, sözlərin yazılışına, böyük hərflərə və durğu işarələrinə bax. Bildiyin sözlərlə aydın cümlələr qur.
Görüntüdən hekayəyə
Təsvir olunan səhnələrdən hekayə qurmağın mərhələlərini aç.
Nümunələr
Şəkillərdə oğlan ağacda ilişən uçurtmasını görür, atası nərdivanla onu götürür, oğlan yenidən uçurur.
Həllə bax
Həlli: Üç mərhələni belə birləşdirə bilərsən: Ali saw his kite in a tall tree. He could not reach it, so he asked his father for help. His father brought a ladder and got the kite down. Finally, Ali flew his kite again. He was very happy.
Şəkillərdə qız yağışda avtobus dayanacağında gözləyir, rəfiqəsi çətirlə yaxınlaşır, onlar birlikdə gedirlər.
Həllə bax
Həlli: Başlanğıcı, köməyi və nəticəni ardıcıl yaz: Aylin waited at the bus stop in the rain. She had no umbrella. Then her friend Sara arrived with a large umbrella. Sara invited Aylin to walk with her. They shared the umbrella and walked home together, talking happily.
Tipik səhv
There were books on the floor. The bag was blue. The boy was at school.
A boy’s bag opened, and his books fell onto the floor at school. He stopped and picked them up. Then he put the books back in his bag and closed it. Finally, he carried his bag to the classroom.
Yanlış yazıda hər şəkil üçün əlaqəsiz bir cümlə hadisənin gedişini itirir; düzgün variantda yalnız əşyalar sadalanmır, qəhrəmanın hərəkətləri bir-birini izləyir və son şəklin nəticəsi verilir.
Hekayəni şəkillərlə tutuşdur, hərəkətlərin ardıcıllığına əmin ol və söz sayını yoxlamadan işi bitirmə.
Hekayə yazmağı yoxla
Şəkillərdə uşaq əvvəl masaya un tökür, sonra xəmir yoğurur, sonda bişmiş çörəyi süfrəyə qoyur. Hekayə üçün hansı planı seçməlisən?
Plan bütün şəkillərdəki əsas hərəkətləri verilmiş sıra ilə əhatə etməlidir. Əşyaları təsvir etməklə kifayətlənmə və son şəklin nəticəsini buraxma.
Boşluğa hansı sözü yazmalısan ki, ikinci hissə birinci hissənin səbəbini bildirsin? Tom opened the window ___ the room was hot.
Because səbəbi bildirir: Tom otaq isti olduğu üçün pəncərəni açdı. So nəticəni, then isə hadisələrin ardıcıllığını göstərir.
Hekayəyə belə başlamısan: Yesterday, Emma visited her grandmother. Hadisəni keçmiş zamanda davam etdirmək üçün hansı cümləni seçməlisən?
Helped keçmiş zamandadır və başladığın hekayənin zamanını qoruyur. Helps indiki, will help isə gələcək zamana səbəbsiz keçid yaradır.