İngilis dili, Bacarıqlar
İngiliscə dinləmə: sözdən fikrə keç
İngiliscə dinlədiyin mətndə lazım olan məlumatı tapıb cavabını həmin məlumatla əsaslandırmağı öyrənəcəksən.
Oxuma vaxtı: 4 dəqiqə
Telefonda səsli mesajı dinləyəndə tanış sözləri eşidib yenə də deyiləni tam anlamaya bilərsən. Sözlər ayrı-ayrılıqda aydındır, amma mesaj bitəndə nə demək istənildiyini izah etmək çətin gəlir. Qulağına çatan sözlə başa düşdüyün fikir həmişə eyni şey deyil. İngiliscə dinləmədə də bu fərqi hiss edə bilərsən.
Yazılı mesajda gözünü əvvəlki cümləyə qaytarmaq olur. Səsli mesajda isə həmin hissəni yenidən səsləndirməlisən. Danışıq davam etdikcə sözlər bir-birinin ardınca gəlir; onların hamısı gözünün qabağında qalmır. Buna görə dinləmə sadəcə bildiyin sözləri tanımaqdan ibarət deyil. O sözlərin birlikdə nə dediyini də tutmalısan.
Bu səhifədə diqqətini elə həmin məna əlaqəsinə yönəldəcəksən. İngiliscə cümlə bitəndə əlində yalnız tanış sözlər qalmasın: danışanın nə dediyini öz sözlərinlə ifadə edə biləsən. Qaydaları oxuduqca bunu nəzərdə saxla. Nümunələrin həllinə keçəndə də hazır cavaba baxmazdan əvvəl eşidilən fikri özün izah etməyə çalış.
Niyə lazımdır
Bu bacarıq ingiliscə videoda verilən göstərişi başa düşmək və səsli mesajın məğzini tutmaq üçün işinə yarayır. Məsələn, bir işi necə görəcəyini izah edən danışığı izləyəndə ayrı-ayrı əşyaların adını tanımaq hələ göstərişi anlamaq demək deyil. Nə etməli olduğunu da başa düşməlisən. Dinlədiyini qısa şəkildə izah edə bilmək anladığın hissələri görməyə kömək edir.
İmtahanda isə cavabını əsaslandıra bilmək seçimini yoxlamaq üçün dayaqdır. Qaydanı oxuyub keçmək əvəzinə, nümunənin həllində cavabın hansı ifadəyə söykəndiyini izləyə bilərsən. Beləcə, səhv edəndə harada çaşdığını araşdırmaq asanlaşır. Məqsəd yalnız cavabı yadda saxlamaq deyil; növbəti mətni dinləyəndə də həmin düşünmə yolundan istifadə edə bilməkdir.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
Dinləmə tapşırıqlarında eşitdiyin mətnə əsasən düzgün cavabı seçirsən. Sual hadisənin harada baş verdiyini, bir işin nə üçün görüldüyünü və ya danışanın hansı məlumatı vermədiyini soruşa bilər. Bəzi suallarda isə bütöv mətnin əsas mövzusunu müəyyən edirsən. Cavab üçün həm konkret məlumatı, həm də hadisələrin bir-biri ilə əlaqəsini anlamalısan.
Qayda
- Sual sözləri axtardığın məlumatı göstərir. Dinləmədən əvvəl sualı oxu: where yer, why səbəb, who şəxs soruşur. First kimi sözlərə diqqət et: sual sonrakı hadisəni deyil, ilk hadisəni soruşa bilər.
- Konkret məlumat üçün eşitdiyin yeri, şəxsi və vaxtı uyğun hərəkətlə əlaqələndir. Eyni mətndə bir neçə yer çəkilə bilər; əşyanın alındığı yerlə istifadə olunduğu yeri qarışdırma. Qısa qeydlər bu fərqi yadda saxlamağa kömək edir.
- Səbəb axtararkən işin nə üçün görüldüyünü dinlə. Because səbəbi, so isə nəticəni göstərməyə kömək edir. Cavab variantı eşitdiyin fikri başqa sözlərlə ifadə edə bilər; təkcə eyni sözü axtarma.
- Əsas fikir mətnin bütöv məzmununu əhatə edir. Danışanın əvvəl düşündüyü planı, sonra həqiqətən gördüyü işi və gələcək arzusunu ayır. Tək bir detal bütün mətnin mövzusu olmaya bilər.
- Deyilməyən məlumat soruşulanda variantların hər biri üçün mətndə cavab axtar. Haqqında məlumat verilməyən variantı seç. Onun həyatda mümkün olması kifayət etmir; öz bildiyini mətnə əlavə etmə.
Cavabın dayağını tap
Burada səs yazısı yoxdur; yazılı cümlə üzərində dinləmə tapşırığının həll yolunu izlə.
Nümunələr
Eşidirsən: We bought the seeds at a market and planted them behind our house. Toxumlar haradan alınıb?
Həllə bax
Həlli: Cavab at a market ifadəsidir. Evin arxası toxumların əkildiyi yerdir; sual isə alış yerini soruşur.
Eşidirsən: I wanted to draw animals, but I chose flowers. I painted five pictures and put them on my bedroom wall. Əsas mövzunu seç.
Həllə bax
Həlli: Danışan çiçək şəkilləri çəkməsindən danışır. Heyvan şəkilləri çəkmək onun həyata keçirmədiyi ilkin fikridir.
Eşidirsən: We travelled by train because our car was broken. We arrived on Sunday. Qatarla getməyin səbəbi, çatma günü və biletin qiymətindən hansı deyilmir?
Həllə bax
Həlli: Biletin qiyməti bildirilmir. Qatarın seçilməsinin səbəbi avtomobilin xarab olmasıdır, çatma günü isə bazardır.
Tipik səhv
Cavab: evin arxası — mətndə bu yeri eşitdim.
Cavab: bazar — sual toxumların haradan alındığını soruşur.
Variantdakı tanış sözü eşidən kimi cavabı seçmək səhvə aparır: həmin söz başqa hadisəyə aid ola bilər.
Əvvəl sualın nə istədiyini dəqiqləşdir, sonra seçimini əsaslandıran məlumatı xatırla. Eşitmədiyin detalı təxminlə tamamlama.
Dinləmə üzrə özünü yoxla
Mətni oxu: We met at the library, walked to the sports centre and then had lunch at a café. Sual: Where did they meet first?
First ilk görüş yerini soruşur: We met at the library. İdman mərkəzi və kafe sonradan getdikləri yerlərdir.
Mətni oxu: The box was too heavy for me, so I asked my brother to help. We carried it to the kitchen. Sual: Why did the speaker ask for help?
Qutu danışan üçün çox ağır olduğuna görə onu tək daşıya bilmirdi. So bu səbəbin nəticəsini göstərir: danışan qardaşından kömək istəyib.
Mətni oxu: Our reading club meets in the school library on Fridays. Our English teacher chooses a new story for each meeting. Hansı suala mətndə cavab verilmir?
Mətndə hekayələri ingilis dili müəlliminin seçdiyi və klubun məktəb kitabxanasında toplaşdığı deyilir. Görüşlərin nə qədər davam etdiyi isə bildirilmir.