beta

← Geri

İngilis dili, Leksikologiya (lexicology)

Sözün mənası və lüğət məqaləsi: sözü izahından tanı

Lüğət məqaləsinin hissələrini tanıyacaq və ingilis sözünü öz izahı ilə inamla uyğunlaşdıracaqsan.

Oxu müddəti: 3 dəq

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: taxta masanın üstündə qalın, bağlı lüğət, yanında açıq boş dəftər və karandaş.

İngilis dilinin izahlı lüğətində huge sözünü açsan, orada tərcümə görməyəcəksən. Əvəzində sözün necə oxunduğunu, hansı söz növü olduğunu və very large kimi qısa bir izah görəcəksən.

Big də böyükdür, huge da. Amma onlar eyni dərəcədə böyük deyil. Fərqi izahdakı bir kiçik söz verir: very. Bu mövzunun bəzi tapşırıqları belə kiçik sözlərin üstündə qurulub, ona görə də onları görməyi öyrənmək lazımdır.

Niyə lazımdır

Lüğət məqaləsini oxumağı bacarırsansa, yeni sözü tərcüməsiz də anlayırsan. İzah sözün mənasını deyir, söz növü onu cümlədə harada işlədəcəyini göstərir, [informal] kimi qeyd isə onu esseyə yazıb-yazmamağı xəbər verir. Mətn oxuyanda da, yazı yazanda da bu, vaxtına qənaət edir.

İmtahanda isə izahın necə qurulduğu sənə tez-tez ipucu verir. Bəzən sözü dəqiq bilməsən də, izahın başlanğıcı və içindəki dərəcə sözü yanlış variantları atmağa kömək edir.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda üç ingilis sözü və üç ingilis dilində izah verilir, sən hər sözü öz izahı ilə uyğunlaşdırırsan. Cavab variantları 1-b, 2-c, 3-a kimi yazılır. Sözlər adətən orta və yuxarı səviyyəli sifətlərdir, izahlar isə sözün mənasını başqa sözlərlə açan lüğət tərifləridir. Deməli, burada əsas iş sözün mənasını və izahdakı dərəcə sözlərini (very, extremely, slightly) dəqiq anlamaqdır.

Qayda

Lüğət məqaləsi (dictionary entry) bir neçə hissədən ibarətdir:

  • söz özü və tələffüzü (transkripsiya);
  • qrammatik funksiya, yəni sözün hansı söz növünə aid olduğu: noun (isim), verb (feil), adjective (sifət), adverb (zərf);
  • leksik məna, yəni sözün nəyi bildirdiyi, adətən qısa izahla verilir;
  • işlənmə qeydi, məsələn [informal] sözün gündəlik danışıqda işləndiyini göstərir.
Lüğət məqaləsinin hissələri
HissəMətndəki nümunə
sözkid
qrammatik funksiyanoun
leksik mənaa child
işlənmə qeydi[informal]

İzahın quruluşu sözün hansı nitq hissəsinə aid olduğu barədə də ipucu verir: isim izahı adətən a person who… və ya a thing that… ilə başlayır, feil izahı to… ilə, sifət izahı isə keyfiyyəti, dərəcəni təsvir edir (very…, not…).

Tapşırıqlarda işlənən qaydalar

Öyrənilməli qayda

Sözün leksik mənası onun izahı ilə uyğunlaşdırılır. İzahdakı dərəcə bildirən sözlərə diqqət et: extremely güclü dərəcəni, slightly isə zəif dərəcəni göstərir.

Öyrənilməli qayda

Sözün leksik mənası onun bildirdiyi anlayışdır, tərif isə həmin mənanı başqa sözlərlə izah edir (fragile = easily broken). Uyğunlaşdırarkən tərifdəki əsas ifadəni tap, bildiyin sözlərdən başla, qalanını sonra seç.

Öyrənilməli qayda

Sözlə izahı uyğunlaşdırarkən izahdakı açar ifadəni tap və sözün mənası ilə tutuşdur. Reliable sözünün izahındakı trust sözü etibar mənasını göstərir.

Öyrənilməli qayda

Leksik tapşırıqda sözün mənasını onun tərifinə görə seç: huge çox böyük, delighted isə çox sevincli deməkdir. Oxşar sözləri qarışdırma.

Öyrənilməli qayda

Sözün leksik mənası onun lüğət mənasıdır. Yeni sözü tərifi ilə birlikdə yadda saxla: huge sözünün tərifi very large olur.

Öyrənilməli qayda

Sözün mənasını tərifindən tapmaq üçün tərifdəki əsas ifadəyə bax və onu sözlə əlaqələndir: punctual hər yerə vaxtında gələn adama deyilir (He is always punctual).

Öyrənilməli qayda

Hiss bildirən sifətləri tərcümə ilə yox, izahı ilə öyrən: anxious gələcək narahatlığı, ashamed öz səhvinə görə xəcalət, jealous başqasında olanı istəmək hissidir. Sözü nümunə cümlədə yadda saxla.

Öyrənilməli qayda

Sözün mənasını tərifdəki açar sözlərlə uyğunlaşdır: eager həvəsli, rare nadir, grateful minnətdar deməkdir.

Öyrənilməli qayda

Sözü onun izahı ilə uyğunlaşdırmaq üçün sözün konkret mənasını bilmək lazımdır: shallow dayaz, loyal sadiq deməkdir.

Sözü izahı ilə cütləşdir

Hər sözün yanında siyahıdan onun izahını seç. İzahdakı dərəcə sözlərinə diqqət et.

Nümunələr

1

tiny (1), delighted (2), silent (3) sözlərini bu izahlarla uyğunlaşdır: a) making no sound, b) very pleased, c) extremely small.

Həllə bax

Həlli: tiny "çox kiçik" deməkdir (c), delighted "çox məmnun" (b), silent "səssiz" (a). Cavab: 1-c, 2-b, 3-a.

2

Lüğətdə neighbour isimdir. Hansı izah ona uyğundur: a) to help someone, b) a person who lives near you, c) very close?

Həllə bax

Həlli: isim şəxsi və ya əşyanı bildirir, ona görə b doğrudur. a feil izahıdır (to… ilə başlayır), c isə dərəcəni bildirən sifət izahına bənzəyir.

3

Lüğətdə belə yazılıb: kid, noun [informal], a child. Bu məqalədən nə öyrənirik?

Həllə bax

Həlli: söz isimdir, mənası "uşaq"dır, [informal] qeydi isə onun rəsmi yazıda yox, gündəlik danışıqda işləndiyini göstərir.

Tipik səhv

exhausted – slightly tired: izahda tanış tired sözü var, deməli bu odur.

exhausted – extremely tired: söz güclü mənalıdır, ona görə izahda da güclü dərəcə olmalıdır.

Çoxları izahdakı tanış bir sözə və ya sözün səslənməsinə baxıb tələsik cavab seçir. Tired və exhausted kimi yaxın mənalı sözlərdə dərəcəyə fikir ver: "çox" və ya "son dərəcə" bildirən izah güclü mənalı sözə uyğundur.

Düzgün yol belədir: əvvəl məna baxımından ən aydın olan sözü uyğunlaşdır, həmin cütlüyü saxlamayan variantları at, sonra qalan iki sözü yoxla. Variantı seçməzdən əvvəl hər rəqəmin hansı hərflə cütləşdiyini bir də yoxla.

Özünü yoxla

Freezing sifəti çox güclü soyuqluq bildirir. Ona uyğun izahı seç.

Lüğətdə bir sözün izahı to make something clean kimi verilib. Bu izaha əsasən sözün qrammatik funksiyasını seç.

Lüğət məqaləsinə bax: buddy, noun [informal], a friend. Sözün leksik mənasını göstərən hissəni seç.

Bu mövzunun tapşırıqlarında özünü sına

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahını oxu.

Mövzu üzrə sınaq, 11-ci sinifMövzu üzrə sınaq, 9-cu sinif

Digər mövzular

Bütün İngilis dili mövzuları

Dərslikdə bu mövzu

  • Dərslik: İngilis dili, 5-ci sinif, «Review», səh. 31