İngilis dili, Leksikologiya (lexicology)
Sinonimlər (synonyms): sözün cümlədəki mənasını tap
Sözün cümlədəki mənasını görüb ona uyğun sinonimi seçməyi və cümləni başqa sözlərlə deməyi öyrənəcəksən.
Oxu vaxtı: 4 dəqiqə
İngilis dilində eyni şeyi demək üçün çox vaxt iki söz olur: biri qısa və gündəlik, o biri bir az rəsmi. Dostuna buy deyirsən, mağazanın qaydalarında isə purchase yazılır. Begin və commence, hide və conceal da belə cütlərdir.
Bunun səbəbi tarixdədir: ingilis dilinə əsrlər boyu fransız və latın dillərindən çoxlu söz keçib, köhnə sözlər isə yerində qalıb. Nəticədə dildə mənaca yaxın sözlər bol olub.
Bu bolluq rahatdır, amma tələ də qurur. Run kimi bir sözün bir neçə mənası var və hansı sinonimin uyğun gəldiyini yalnız cümlə deyir.
Niyə lazımdır
Sinonim bilmək esse və məktub yazanda işə yarayır: eyni good sözünü beş dəfə təkrarlamaq əvəzinə yerinə görə useful, helpful və ya beneficial seçirsən və mətn daha canlı oxunur. Mətnlə bağlı suallarda da cavab tez-tez mətnin öz sözləri ilə yox, onların sinonimləri ilə verilir.
İmtahanda bu bacarıq vaxt qazandırır. Variantları bir-bir cümləyə qoyub yoxlamaq vərdişə çevrilsə, tələ variantlarını tez ayırırsan.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
İmtahanda cümlə verilir, içində bir sözün altından xətt çəkilir və beş variantdan həmin sözə mənaca ən yaxın olanı seçməli olursan. Altından xətt çəkilən söz çox vaxt feil, bəzən sifətdir və adətən orta-yuxarı səviyyəli sözlərdəndir. Yanlış variantlar cümlənin mövzusuna yaxın görünür, əks mənalı olur və ya mənaca uyğun gəlmir. Deməli, sözün təkbaşına tərcüməsi yetərli deyil, onun cümlədəki mənasını görmək lazımdır.
Qayda
- Sinonimlər (synonyms) eyni və ya çox yaxın mənalı sözlərdir və adətən eyni söz növünə aid olur: feilin sinonimi feil, sifətin sinonimi sifətdir.
- Sinonimlər çox vaxt mənaca tam eyni olmur, aralarında dərəcə və ya üslub fərqi ola bilir: big ilə enormous arasında ölçü dərəcəsi fərqi var.
- Eyni sözün bir neçə mənası ola bilər, buna görə sinonim cümlənin məzmununa görə seçilir.
- Sinonimlərlə cümləni başqa sözlərlə demək (paraphrasing) olar: sözləri sinonimlə əvəz et, söz sırasını dəyiş və ya qrammatik quruluşu dəyiş. Mənası dəyişməməlidir.
| Mətndəki söz | Uyğun əvəzləmə |
|---|---|
| inexpensive | cheap |
| runs | manages |
| good for your health | beneficial for your health |
Yoxlama üsulu: seçdiyin sözü cümlədə altından xətt çəkilmiş sözün yerinə qoy. Cümlənin mənası dəyişmirsə, variant düzgündür.
Tapşırıqlarda işlənən qaydalar
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər yaxın mənalı fərqli sözlərdir və cümlənin mənasını dəyişmədən bir-birini əvəz edə bilər: ban və prohibit. Seçərkən sözün cümlədəki mənasına bax və əks mənalı sözləri ayır.
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər yaxın mənalı sözlərdir, seçim cümlədəki mənaya görə edilir: postpone = delay. Ən yaxın variant mənanı dəyişməməlidir, cancel kimi əks nəticə verən söz sinonim deyil.
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər yaxın mənalı sözlərdir; seçimi cümlədəki mənaya görə et. Locate yerini tapmaq deməkdir və find ilə əvəz olunur, rescue isə xilas etmək mənasındadır.
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər mənaca yaxın sözlərdir. Cümlədəki mənanı nəzərə alıb yaxın sözü seç: begin və start, buy və purchase.
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər yazılışı fərqli, mənası yaxın olan sözlərdir. Altından xətt çəkilmiş sözün mənasını cümlənin məzmunundan müəyyən et, sonra mənaca yaxın variantı seç: huge – very big.
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər yaxın mənalı sözlərdir, lakin cümlədəki mənaya uyğun olanı seç: big və large yaxın mənalıdır (a big house, a large house).
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər eyni və ya çox yaxın mənalı sözlərdir: begin və start. Cümlədə sözün mənasını kontekstdən müəyyən et, sonra həmin mənanı verən və cümləyə qrammatik uyğun gələn variantı seç.
Öyrənilməli qayda
Sinonim eyni və ya yaxın mənalı sözdür. Cümlədəki mənaya görə seç: conceal və hide gizlətmək bildirir, show isə əks mənalıdır.
Öyrənilməli qayda
Sinonimlər yaxın mənalı sözlərdir, cümlədəki mənaya uyğun olanı seçmək lazımdır: purchase və buy, require və need.
Cümləyə uyğun sinonimi seç
Qalın yazılmış sözün yerinə hər variantı qoy və mənanın dəyişib-dəyişmədiyinə bax.
Nümunələr
The shop sells inexpensive gifts. Variantlar: a) cheap, b) beautiful, c) rare.
Həllə bax
Həlli: inexpensive "baha olmayan" deməkdir, ona görə a doğrudur. Cümlədə cheap qoysaq, mənası saxlanılır.
She runs a small company. Variantlar: a) moves quickly, b) manages, c) flows.
Həllə bax
Həlli: run sözünün bir neçə mənası var, lakin şirkət haqqında "idarə etmək" mənasında işlənir. Cavab: b.
Taking part in sport every day is good for your health. Cümləni başqa sözlərlə de.
Həllə bax
Həlli: good sözünü beneficial ilə, every day ifadəsini daily ilə əvəz edirik: Taking part in sport daily is beneficial for your health. Mənası eynidir. Quruluşu dəyişmək olar: It is good for your health to take part in sport every day.
Tipik səhv
The teacher set a difficult task. → The teacher put a difficult task.
The teacher set a difficult task. → The teacher gave a difficult task.
Çoxları variantı cümlənin mövzusuna yaxın olduğuna görə seçir: set sözünü hər yerdə "qoymaq" kimi bilən şagird burada put seçə bilər, halbuki bu cümlədə set "vermək" mənasındadır (gave).
Düzgün üsul: hər variantı cümlədə həmin sözün yerinə qoy və iki şeyi yoxla: mənası eynidir, yoxsa dəyişib; söz növü də uyğundur, yoxsa yox. Əks mənalı sözə də diqqət et: cümlənin mənasını tərsinə çevirən variant sinonim deyil, antonimdir (antonym).
Özünü yoxla
Qalın yazılmış sözün bu cümlədəki mənasına uyğun variantı seç: This bag is light enough to carry comfortably.
Çantanı asanlıqla daşımaqdan danışıldığı üçün light burada “yüngül”, yəni not heavy deməkdir. Bright sözün işıqla bağlı mənasına uyğundur.
Qalın yazılmış sözü mənanı dəyişmədən əvəz edən variantı seç: We need to reduce the noise.
Reduce və decrease burada “azaltmaq” mənasını verən feillərdir. Reduction isə isimdir və bu cümlədə feilin yerini tuta bilmir.
Verilmiş cümlənin mənasını saxlayan variantı seç: They postponed the meeting until Friday.
Postponed və delayed burada görüşün daha sonraya, cümə gününə keçirildiyini bildirir. Görüşü ləğv etmək, daha əvvəl keçirmək və ya ona hazırlaşmaq ilkin mənanı saxlamır.
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahını gör.
Digər mövzular
Bütün İngilis dili mövzularıDərslikdə bu mövzu
- Dərslik: İngilis dili, 9-cu sinif, «Writing: Tips for expressing your opinion and paraphrasing», səh. 62
- Dərslik: İngilis dili, 5-ci sinif, «8.2 Unusual Sports», səh. 94