beta

← Geri

İnformatika, Kompüter və əməliyyat sistemi

Proqram təminatı və kompüter qrafikası

  • Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «Kompüter qrafikası», səh. 73
  • Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Rastr qrafikası», səh. 8
  • Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Vektor qrafikası», səh. 12
  • Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Proqram təminatının növləri», səh. 17

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Tapşırıqlarda proqramları təyinatına görə ayırmalı, verilmiş qrupa uyğun gəlməyən proqramı seçməli və növlərlə nümunələr arasında uyğunluq qurmalısan. Bəzən proqram cütünün sırası da əhəmiyyətlidir: əvvəl sistem, sonra tətbiqi proqram tələb olunur. Adı tanımaqla kifayətlənmə, proqramın hansı işi gördüyünü müəyyənləşdir.

Qayda

  • Sistem proqramları kompüter resurslarını idarə edir və onun işinə xidmət göstərir. Əməliyyat sistemi, drayver və xidməti proqramlar bu qrupa daxildir. Drayver əməliyyat sisteminin qurğu ilə işləməsini təmin edir.
  • Xidməti proqramlar arasında antiviruslar, arxivləşdiricilər və diskə xidmət vasitələri var. Virus özünü çoxaldaraq başqa fayllara yoluxa bilən zərərli proqramdır; antivirus zərərli proqramları aşkarlamağa və zərərsizləşdirməyə kömək edir. Arxivləşdirici faylları birləşdirə və itkisiz sıxa bilər.
  • Tətbiqi proqramlar istifadəçinin işini yerinə yetirir. Mətn, cədvəl, təqdimat və qrafika vasitələri ümumi təyinatlı; mühasibat proqramları, ekspert və avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemləri xüsusi təyinatlı nümunələrdir.
  • İnstrumental təminat proqram hazırlamaq üçündür. Kompilyator, interpretator, sazlayıcı və proqramlaşdırma mühiti bu qrupa daxildir. Kompilyator kodu başqa təqdimata çevirir, interpretator isə kodun icrasını təşkil edir.
  • Rastr qrafikası rəngli piksellər şəbəkəsinə əsaslanır. Fotoşəkillərə uyğundur; çox böyüdüldükdə piksellər seçilir. Paint və GIMP rastr redaktorlarıdır.
  • Vektor qrafikası həndəsi obyektləri parametrlərlə təsvir edir. Obyekt böyüdüləndə kontur dəqiqliyini saxlayır. Loqo və sxemlər üçün əlverişlidir; CorelDRAW və Inkscape bu məqsədlə işlədilir.
  • Fraktal qrafika təkrarlanan hesablamalarla, çox vaxt özünəoxşar strukturlar yaradır. Üçölçülü qrafikada obyektlər fəza koordinatları ilə modelləşdirilir; işıqlandırma və baxış nöqtəsi nəticəyə təsir edir.
  • Rəng modelləri rəngi komponentlərlə ifadə edir. RGB qırmızı, yaşıl və mavi işığın birləşməsinə əsaslanır, ekranlarda işlədilir. CMYK çapda istifadə edilən modeldir; komponentləri cyan, magenta, yellow və black rəngləridir.
  • Qrafik formatlar təsvirin faylda saxlanma üsulunu müəyyənləşdirir. BMP, JPEG, GIF və PNG rastr formatlarıdır. Qrafikadan elmi nəticələrin göstərilməsində, hesabat diaqramlarında və mühəndis layihələrində istifadə olunur.

Nümunələr

1

Skaner drayveri ilə GIMP hansı qruplardadır?

Həlli: Drayver qurğunun işləməsini təmin etdiyinə görə sistem, GIMP şəkil redaktəsinə xidmət etdiyinə görə tətbiqi proqramdır.

2

Kompilyatoru mühasibat proqramı ilə eyni qrupa yazmaq olarmı?

Həlli: Xeyr. Birincisi proqram yaratma vasitəsi kimi instrumental, ikincisi uçot məsələlərini həll etdiyi üçün tətbiqi təminatdır.

3

Loqonu kiçik nişandan böyük plakata keçirmək üçün hansı qrafika uyğundur?

Həlli: Vektor qrafikası. Həndəsi konturlar yeni ölçüyə uyğun hesablanır və aydın qalır.

Tipik səhv

Proqramı özün açıb işlətdiyinə görə avtomatik tətbiqi sayma. Antivirus və arxivləşdirici də istifadəçi tərəfindən başladılır, lakin xidməti proqramdır. Seçim zamanı açılma üsuluna deyil, əsas təyinata bax.