Onurğalı heyvanların əsas xüsusiyyətləri: balıqdan məməliyə

Yetkin balıqların və amfibilərin böyrəkləri bel tipinə, sürünənlərin, quşların və məməlilərin böyrəkləri isə çanaq tipinə aiddir. Quşlarda sidik kisəsi olmur; uyğunlaşdırmada böyrəyin tipini və sidik kisəsinin olub-olmamasını ayrıca nəzərə al.

Plasentalı məməlilərdə rüşeymin ana orqanizmi ilə əlaqəsini cift təmin edir; bu qrupa suda yaşayan və uçan nümayəndələr də daxildir. Lələk örtüyü quşlara xasdır, lakin uçuş yalnız quşlarda müşahidə olunmadığından hər heyvanı əlamətlərin birlikdə mövcudluğuna görə qiymətləndir.

Quşların dişilərində adətən sol yumurtalıq işləyir və mayalanma yumurta borusunun daxilində gedir; ətcəbala quşların yeni çıxmış balaları köməksizdir, gözləri və qulaq dəlikləri bağlıdır. Quşların beyinciyi mürəkkəb hərəkətləri uzlaşdırır, ifrazatda çanaq tipli böyrəklər iştirak edir və sidik kisəsi olmur.

Yetkin balıqlarda və amfibilərdə böyrəklər bel tipli, quşlarda və məməlilərdə isə çanaq tiplidir. Quşların sidik kisəsi olmur, məməlilərdə isə sidik bu orqanda toplanır; qruplaşdırarkən hər iki xüsusiyyəti yoxla.

Qurbağanın çiyin qurşağına kürək, körpücük və qarğa sümükləri daxildir; bu qurşaq ön ətraflara dayaq yaradır. Ətrafın sərbəst hissəsindəki sümükləri onu gövdəyə bağlayan qurşağın sümüklərindən fərqləndir.

Yetkin qurbağa ağciyərləri və nəm dərisi ilə qaz mübadiləsi aparır, ürəyində iki qulaqcıqla tək mədəcik yerləşir, böyrəkləri bel tiplidir. Mayalanması suda, bədəndən kənarda gedir, inkişafına çömçəquyruq mərhələsi daxildir və beyinciyi balıqdakından zəif inkişaf edir; yetkin fərdi sürfə ilə qarışdırma.

Amfibilərin ön beyni balıqdakından daha çox, beyinciyi isə daha az inkişaf etmişdir. Beyincik hərəkətləri bir-biri ilə uzlaşdırır və bədənin tarazlığını qoruyur; heyvanın sinfini müəyyənləşdirərkən hər iki şöbənin inkişafını müqayisə et.

Balığın ürəyində qan venozdur, quşlarla məməlilərin ürəyində isə arterial qan solda, venoz qan sağda yerləşir. Həşəratların hemolimfası tənəffüs qazlarının daşınmasına qatılmır, ağciyərli ilbizlərin ürəyinə isə oksigenlə zənginləşmiş qan gəlir; ürəkdəki qanın xüsusiyyətini tənəffüs sistemi ilə əlaqələndir.

Quşlarda ifrazatı çanaq tipli böyrəklər təmin edir, sidik kisəsi olmur; dişidə adətən sol yumurtalıq işləyir və mayalanma yumurta borusunun daxilində gedir. Ətcəbala quşların yeni çıxmış balalarında gözlər bağlıdır, baş beyinlə onurğa beyni isə onurğalıların sinir sisteminin mərkəzi hissəsini təşkil edir.

Yetkin balıqların və amfibilərin böyrəkləri bel tipinə, sürünənlərin, quşların və məməlilərin böyrəkləri çanaq tipinə aiddir. Beyin qabığının ilkin forması sürünənlərdə meydana çıxır; uyğunlaşdırmada böyrəyin tipini sinir sisteminin inkişaf əlamətindən ayrıca qiymətləndir.

Əksər sümüklü balıqlarda mayalanma xaricidir, tənəffüsü qəlsəmələr təmin edir və onurğa gövdə ilə quyruq şöbələrindən təşkil olunur. Ürəkdə tək qulaqcıqla tək mədəcik yerləşir, buradan venoz qan keçir və qan bir dövrə üzrə hərəkət edir; mülahizələri bu xüsusiyyətlərlə tutuşdur.

Onurğalıların sinir sistemi borulu tiplidir, mərkəzi hissəsi bədənin bel tərəfində yerləşir. Amfibilərdə ön beyin balıqdakından daha çox, beyincik isə daha az inkişaf edir; quşlarda yaxşı inkişaf edən beyincik mürəkkəb hərəkətlərin uzlaşmasını təmin edir.

Bel böyrəkləri balıqlara və suda-quruda yaşayanlara xasdır; sidik kisəsi isə quşlarda və qığırdaqlı balıqlarda olmur. Məməlilərin bir çoxunda baş beyin yarımkürələrinin qabığı qırışlıdır; uyğunlaşdırmada hər heyvanın aid olduğu qrupu nəzərə al.

Quşların böyrəkləri çanaq tipinə aiddir və onların ifrazat sistemində sidik kisəsi olmur. Heyvanın hansı sinfə aid olduğunu müəyyənləşdirərək həmin sinfin ifrazat əlamətlərini tətbiq et.

Cücəbalalı quşların balaları gözləri açıq, bədənləri qu lələkləri ilə örtülmüş halda yumurtadan çıxır. Ətcəbala quşlarda isə yeni çıxmış balalar lələksiz olur, göz qapaqları və qulaq dəlikləri hələ açılmır.