beta

← Geri

İnformatika, Cədvəl prosessorları

Elektron cədvəldə ünvanlar və hesablamalar: dollar nəyi bərkidir

Diapazonun neçə xana tutduğunu tapmağı və kopiyalanan düsturun hansı ünvanlara keçəcəyini əvvəlcədən görməyi öyrənəcəksən.

Oxumaq üçün 4 dəqiqə

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: məktəb masasında notbuk, ekranında boş cədvəl xanaları və rənglənmiş bir sütun, yanında dəftər və qələm.

Elektron cədvəldə eyni hesablama çox vaxt sütunun hər sətrində lazım olur, məsələn, hər sətirdə iki ədədin cəmi. Düsturu birinci sətirdə bir dəfə yazırsan, sonra xananın küncündən tutub aşağı dartırsan. Proqram düsturu qalan sətirlərə özü köçürür və hər sətirdə ünvanları öz sətrinə uyğunlaşdırır.

Bu, düsturu hər sətrə ayrıca yazmaqdan qat-qat rahatdır. Amma bəzən düstur bütün sətirlər üçün eyni olan bir xanaya da istinad edir, məsələn, bir əmsala. Dartırsan və aşağı sətirlərdə qəribə nəticələr çıxır, çünki əmsalın ünvanı da sürüşüb boş xanalara gedib.

Bütün sirr ünvanın necə yazıldığındadır: hərf, rəqəm və bəzən onların qarşısında kiçik bir dollar işarəsi. Bu işarənin nəyi bərkitdiyini bilən düsturun hara getdiyini də bilir.

Niyə lazımdır

Elektron cədvəl məktəb jurnalından tutmuş ailə büdcəsinə qədər hər yerdə işlənir. Bir düsturu düzgün ünvanlarla yazıb bütün sütuna yaymaq saatlarla işi bir neçə saniyəyə endirir, bir əmsalı dəyişib bütün modelin necə dəyişdiyini görməyə imkan verir.

İmtahanda bu tapşırıqlar uzun hesablama tələb etmir, diqqət tələb edir. Sütunu və sətri ayrıca izləməyi vərdişə çevirsən, həm xana sayını, həm də yeni düsturu bir baxışda tapacaqsan.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Bu mövzuda diapazonun neçə xana tutduğunu hesablayır, verilmiş başlanğıcdan seçilən xanaların son ünvanını tapırsan. Düsturun surəti başqa xanaya yerləşdiriləndə istinadların necə dəyişəcəyini və nəticənin hansı ədəd olacağını müəyyənləşdirirsən. Funksiyanın hansı xanaları hesablamaya qatdığını ayırd edir, modeldə dəyişən qiymətlərlə sabit parametrlər üçün uyğun istinad seçirsən.

Qayda

  • Xana ünvanı əvvəl sütunu, sonra sətri göstərir: E6 ünvanı E sütunu ilə 6-cı sətrin kəsişməsidir.
  • Diapazon iki küncün ünvanı arasında iki nöqtə ilə yazılır. B2:D5 həmin düzbucaqlının bütün xanalarını əhatə edir. Sətir və sütun sayını taparkən hər iki sərhədi say; xana sayı bu iki sayın hasilidir.
  • Bir sütunda aşağıya doğru ardıcıl seçimdə son sətir başlanğıc sətrə xana sayını əlavə edib bir çıxmaqla tapılır. Çünki başlanğıcdakı xana da seçimə daxildir.
  • Düstur = ilə başlanır. Excel yazılışında * vurma, / bölmə, ^ qüvvətə yüksəltmə işarəsidir. Mötərizə hesablamanın ardıcıllığını müəyyənləşdirir; istinad edilən verilən dəyişəndə nəticə yenilənir.
  • Nisbi istinad C4 kimi yazılır. Surəti yerləşdirərkən sütun və sətir yerdəyişmələri ünvanın uyğun hissələrinə tətbiq olunur. Sola və yuxarı köçürmə həmin hissələri azaldır.
  • Mütləq istinad $C$4 şəklindədir və kopiyalama zamanı bütövlükdə saxlanır. Qarışıq istinad olan $C4 sütunu, C$4 isə sətri sabit saxlayır. Dollar işarəsi dərhal ardınca gələn hissəni bərkidir; düsturdakı ədədi sabitlər dəyişmir.
  • Funksiya hazır hesablama qaydasıdır; arqumentləri adından sonrakı mötərizədə göstərilir. =SUM(B2:B5) cəmi, =AVERAGE(B2:B5) isə diapazondakı ədədi qiymətlərin ədədi ortasını verir.

Tapşırıqlarda işlənən düsturlar

Öyrənilməli düstur

N=(r2−r1+1)×(c2−c1+1)N=(r_2-r_1+1)\times(c_2-c_1+1)

r1,r2r_1,r_2 sərhəd sətirlərin, c1,c2c_1,c_2 isə sərhəd sütunların sıra nömrələridir; düzbucaqlı diapazonda hər iki sərhədi sayaraq xana sayını NN tapırsan. AVERAGE göstərilən diapazondakı ədədlərin ortasını hesablayır; istinadda yalnız bir hissənin dollar işarəsi ilə bərkidilməsi qarışıq istinad yaradır.

Öyrənilməli düstur

b=a+n−1b=a+n-1

aa başlanğıc sətrin nömrəsi, nn seçilən xanaların sayı, bb isə son sətrin nömrəsidir. Eyni sütunda aşağıya seçim edəndə başlanğıc xana da sayılır və diapazonun sərhəd ünvanları arasında iki nöqtə yazılır.

Öyrənilməli qayda

Düsturun surətini başqa xanaya yerləşdirəndə istinadın dollar işarəsi olmayan hissəsi köçürmə qədər dəyişir, bərkidilmiş hissəsi və düsturdakı ədədi sabitlər isə saxlanır. Yeni ünvanları müəyyənləşdirib həmin xanalardakı ədədlərlə hesablamanı yerinə yetir.

Öyrənilməli qayda

Qarışıq istinadda dollar simvolu sütun hərfindən əvvəldirsə sütun, sətir nömrəsindən əvvəldirsə sətir sabit saxlanır. Surətin yerləşdirildiyi xananın ilkin xanadan məsafəsinə uyğun olaraq yalnız sərbəst hissəni dəyiş.

Öyrənilməli qayda

Düsturu eyni sütun boyunca aşağıya köçürəndə sütun hissəsi saxlanır, bərkidilməmiş sətir nömrəsi isə dəyişir. Sabit əmsalların yerləşdiyi xanalara istinadlarda sətir nömrəsini dollar simvolu ilə bərkit, dəyişənin istinadını isə nisbi saxla.

Düstur hara gedəcək?

Hər sualda sütunu və sətri ayrıca izlə, sonra variantı seç.

Nümunələr

1

D4:F6 neçə xanadır? Üç sütun və üç sətir olduğundan 3×3=93\times3=9 xana alınır. Bu doqquz xananın hamısında 2 yazılsa, =SUM(D4:F6) nəticəsi 18, =AVERAGE(D4:F6) nəticəsi 2 olar.

2

E3-dəki =$B3+C$1+4 düsturunu G5-ə kopiyala. Yerdəyişmə iki sütun sağa, iki sətir aşağıdır. Yeni düstur =$B5+E$1+4 olur. B5-də 7, E1-də 9 varsa, nəticə 7+9+4=207+9+4=20 alınır.

3

y=k×x+1y=k\times x+1 modelində k B1-də, x qiymətləri A4:A6-dadır. B4 üçün =$B$1*A4+1 yaz. B5-ə kopiyalayanda =$B$1*A5+1 alınır: parametrin ünvanı saxlanır, x növbəti sətirdən götürülür.

Tipik səhv

B3-dəki =3*A$2 düsturunu D6-ya kopiyalayıram. Dollar var, deməli ünvan sabitdir: yenə =3*A$2 olur.

Yerdəyişmə iki sütun sağa, üç sətir aşağıdır. Dollar yalnız 2-ni bərkidir, A isə sərbəstdir və iki addım sürüşür: =3*C$2. Ədədi sabit 3 dəyişmir.

Ünvanda tək dollar işarəsi görüb onu tam sabit sayma: dollar yalnız dərhal ardınca gələn hissəni bərkidir. Hər istinadda sütunu və sətri ayrıca yoxla, yalnız bərkidilməmiş hissəni dəyiş.

Diapazonda da eyni diqqət lazımdır: sərhəd xanalarını unutma, iki nöqtə yalnız uclardakı iki xananı deyil, aradakı bütün xanaları da bildirir.

Özünü yoxla

F4 xanasından başlayaraq eyni sütunda aşağıya doğru 7 xana seçirsən. Son seçilən xananın ünvanı hansıdır?

G8 xanasındakı =$C7+F$2 düsturunu E5 xanasına kopiyalayırsan. Yeni düstur hansıdır?

C2, C3, C4 və C5 xanalarında müvafiq olaraq 3, 8, 16 və 21 yazılıb. =AVERAGE(C2:C4) düsturunun nəticəsi neçədir?

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahını gör.

Mövzu üzrə sınaq, I qrup (Rİ)

Digər mövzular

Bütün İnformatika mövzuları

Dərslikdə bu mövzu

  • Dərslik: İnformatika, 11-ci sinif, «Elektron cədvəl proqramında modelləşdirmə», səh. 46
  • Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Mütləq və nisbi istinadlar», səh. 44
  • Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Elektron cədvəldə funksiyalar», səh. 49
  • Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «Elektron cədvəl», səh. 85
  • Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «Düsturlarla iş», səh. 88