Məntiq, Məntiqi və söz tapşırıqları

Anaqram, analogiya və fərqli söz

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Bu mövzuda sözləri həm quruluşuna, həm də mənasına görə təhlil edirsən. Qarışıq hərflərdən söz düzəltmək, alınan sözləri qruplaşdırmaq və artıq olanı ayırmaq tələb olunur. Analogiyada isə iki anlayış arasındakı əlaqəni başqa cütə tətbiq edirsən. Verilən nümunə tipində əsas iş anaqramı açdıqdan sonra dörd sözü birləşdirən əlaməti tapmaqdır.

Qayda

Anaqram sözün hərflərinin başqa ardıcıllıqla verilməsidir. Sözü bərpa edərkən bütün hərflərdən istifadə et; hərf artırmaq, silmək və ya birini başqası ilə əvəzləmək olmaz. Təkrarlanan hərfin sayını da saxla.
Əvvəl asan tanıdığın sözləri aç, sonra onların mənalarından mümkün qrupu müəyyənləşdir. Bu ehtimal qalan sözləri tapmağa kömək edir, amma hərflərin tam uyğunluğunu ayrıca yoxlamalısan.
Fərqli söz digər sözləri birləşdirən konkret əlamətə uyğun gəlmir. Əlaməti qısa ifadə ilə adlandır və hər sözə tətbiq et. Beş variantlı belə tapşırıqda seçdiyin meyar dördünü birləşdirməli, yalnız birini kənarda saxlamalıdır.
Analogiya cütlər arasındakı münasibətin uyğunluğudur. İlk cütü cümləyə çevir: məsələn, birinci anlayış ikincinin hissəsidir. Sonra həmin cümləni digər cütə eyni ardıcıllıqla tətbiq et.
Əlaqənin istiqaməti qorunmalıdır. Hissədən bütövə keçid bütövdən hissəyə keçidlə eyni deyil. Yalnız sözlərin eyni sahəyə aid olması düzgün analogiya yaratmır.
Münasibət hissə və bütöv, növ və ümumi anlayış, alət və funksiya, yaradıcı və məhsul arasında qurula bilər. Sinonimlik və antonimlik də mümkün əlaqələrdir; konkret cütün ifadə etdiyi münasibəti seç.

Nümunələr

“ratqa, subotav, martvay, iskat, kiçəc” anaqramlarını aç və fərqli sözü seç.

Həlli: Qatar, avtobus, tramvay, taksi, çəkic alınır. İlk dörd söz nəqliyyat vasitəsini bildirir. Çəkic əl alətidir, buna görə qrupa daxil deyil. Hər bərpa olunmuş sözdə hərflər və onların sayı saxlanılıb.

Müəllif — roman, bəstəkar — ? Variantlar: orkestr, simfoniya, səhnə.

Həlli: Müəllif roman yaradır, bəstəkar isə simfoniya yaradır. Cavab simfoniyadır. Orkestr və səhnə musiqi ilə əlaqəli olsa da, verilmiş yaradıcı və məhsul münasibətini tamamlamır.

Metr, santimetr, kilometr, millimetr, kiloqram sözlərindən hansı fərqlənir?

Həlli: Dördü uzunluq vahididir, kiloqram isə kütlə vahididir. “Hamısı ölçü vahididir” fikri doğrudur, lakin fərqi üzə çıxarmaq üçün daha konkret əlamət seçməlisən.

Tipik səhv

İlk ağlına gələn sözə və ya ümumi mövzu yaxınlığına əsaslanaraq cavabı seçmək yanlışdır. Anaqramda “ə” ilə “e”, “ı” ilə “i” ayrı hərflərdir. Tapdığın sözü hərflərlə tutuşdur, qruplaşdırmada bütün variantları eyni meyarla yoxla, analogiyada isə qurduğun münasibət cümləsinin hər iki cüt üçün doğru olduğuna əmin ol.