beta

← Geri

İnformatika, İnformasiya və informasiya prosesləri. İnformasiya təhlükəsizliyi

Sezar şifri və informasiyanın qorunması

  • Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «İnformasiyanın qorunması», səh. 25
  • Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «Kompüter cinayətkarlığı», səh. 37
  • Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «Kriptoqrafiya», səh. 41

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Bu mövzunun tapşırıqlarında Sezar şifri ilə mesajı dəyişdirir, şifrli yazıdan ilkin mesajı bərpa edir və ya verilmiş söz cütündən sürüşmə addımını müəyyənləşdirirsən. Eyni mesajdakı böyük hərflər, kiçik hərflər və rəqəmlər üçün müxtəlif qaydalar verilə bilər. Əsas bacarıq istiqaməti düzgün seçmək və sıranın sərhədindən keçərkən saymanı davam etdirməkdir.

Qayda

  • İnformasiyanın qorunması məlumatı itkidən, icazəsiz oxunmadan və dəyişdirilmədən mühafizə etməkdir. Parol girişə nəzarət edir, ehtiyat nüsxə isə itirilmiş məlumatı bərpa etməyə kömək göstərir.
  • Biometrik tanıma şəxsi barmaq izi, üz təsviri və digər fərdi xüsusiyyətlər əsasında müəyyənləşdirir. Kompüter sisteminə qanunsuz müdaxilə, məlumat oğurluğu və proqramların icazəsiz yayılması hüquq pozuntularına nümunədir.
  • Kriptoqrafiya məlumatı şifrləməklə qoruma üsullarını öyrənir. Açıq mətn ilkin məlumat, şifrli mətn isə onun şifrlənmiş formasıdır. Şifrləmə oxunaqlı mətnin formasını dəyişir; şifri açmaq ilkin mətni bərpa etməkdir.
  • Sezar şifri hərfi verilmiş əlifba boyunca sabit addımla başqa hərflə əvəz edir. Açarda sürüşmənin neçə mövqe olduğu göstərilir; istiqaməti də şərtdən müəyyənləşdir. Simvolların mətndəki yerləri dəyişmir.
  • Dövri sürüşmə zamanı sıra qapalı dairə kimi işləyir. İngilis əlifbasında sağa gedərkən Z hərfindən sonra A gəlir; rəqəmlərdə 9 rəqəmindən sonra 0 gəlir. Sola hərəkətdə keçidlər əksinədir. Başlanğıc simvolu addım sayma.
  • Şifri açmaq üçün addım sayını saxla, hər qrupun istiqamətini tərsinə çevir. Hərfi rəqəmlər sırasında axtarma; böyük və kiçik hərflərə aid göstərişləri ayrıca tətbiq et.

Nümunələr

1

Aşağıdakı nümunələrdə hərf sıraları ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ və abcdefghijklmnopqrstuvwxyz, rəqəm sırası isə 0123456789 kimi götürülür.

1. Hərflər sağa 4, rəqəmlər sola 2 addım dəyişirsə, Y1B necə şifrlənər?

Y → C, 1 → 9, B → F. Cavab: C9F. Y hərfindən saydıqda Z birinci, A ikinci, B üçüncü, C dördüncü addımdır.

2

Böyük hərflər sağa 3, kiçiklər sola 2, rəqəmlər sağa 5 addımla şifrlənib. B3y yazısını aç.

Əks istiqamətləri seç: B → Y, 3 → 8, y → a. İlkin yazı Y8a olur.

3

ev sözü kb şəklinə çevrilib. Həmin açarla alınmış rgsv yazısını aç.

e → k keçidi sağa 6 addımdır; v → b də bunu təsdiqləyir. Sola 6 addım getdikdə r → l, g → a, s → m, v → p alınır: lamp.

Tipik səhv

Şifrli mətndən başlanğıc mesaja qayıdarkən şifrləmə istiqamətini təkrarlamaq yanlış nəticə verir. Əvvəl hər simvol qrupu üçün əks istiqaməti qeyd et. Cavabını yoxlamaq üçün tapdığın ilkin mesajı verilmiş qayda ilə yenidən şifrlə.