Kimya, Qeyri-üzvi kimya

Qeyri-metalların əsas birləşmələri: ammonyak, karbamid, karbonat

Azot, kükürd, fosfor, karbon və silisium birləşmələrini tanımağı, reaksiya tənliyindən qazın həcmini və maddənin kütləsini hesablamağı öyrənəcəksən.

Oxumaq 4 dəqiqə çəkir

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: mətbəx masasında şüşə qabda sirkə tökülmüş çörək sodası köpüklənir, yanında sirkə olan şüşə qab və qaşıq var.

Mətbəxdə bir qaşıq çörək sodasının üstünə bir az sirkə tök. Dərhal köpüklənəcək. O qabarcıqlar karbon dioksiddir. Nəfəs verəndə ağzından çıxan qazın tərkibində də o var.

Çörək sodasının kimyəvi adı natrium hidrogenkarbonatdır: $NaHCO_3$ . Qaydalarda onun haradan gəldiyini görəcəksən. Karbon dioksid qələvi ilə reaksiyaya girəndə nisbətdən asılı olaraq ya karbonat, ya da hidrogenkarbonat alınır.

Belə maddələr hər yerdə var. Əhəngdaşını qızdıranda sönməmiş əhəng alınır, sahəyə səpilən gübrənin bir növü də karbamiddir. Bunların hamısı bir neçə tənliklə yazılır. Tənliyi oxumağı bacaran hesabı da bacarır.

Niyə lazımdır

Bu mövzu üzvi kimyaya keçmədən əvvəl qeyri-üzvi kimyanın hesablarını bir yerə yığır. Qazın həcmi də, məhlulun kütləsi də, artıq qalan reagent də eyni yolla tapılır: kütləni mola çevir, tənliyin əmsallarından mol nisbətini götür, sonra lazım olan kəmiyyətə keç.

Bu üç addımı bir dəfə yaxşı mənimsəsən, karbid, karbonat, ammonyak və karbamid məsələləri sənə dörd ayrı mövzu kimi görünməyəcək. Hamısı eyni sxemlə həll olunur, yalnız tənlik dəyişir.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Qazı rənginə və alındığı reaksiyaya görə tanıyır, birləşmələrdəki atom saylarından elementi müəyyənləşdirirsən. Hesablamalarda ammonyakın alınması, karbamid istehsalı, karbidin su ilə reaksiyası və karbonatın parçalanması verilir. Səndən qazın həcmini, sərf olunan maddənin və ya məhlulun kütləsini tapmaq, artıq qalan reagenti seçmək, tam ion tənliyi yazmaq tələb oluna bilər.

Qayda

Hidrogenli birləşmələr: kükürd üçün $H_2S$ , azot üçün $NH_3$ , fosfor üçün $PH_3$ , karbon üçün $CH_4$ , silisium üçün $SiH_4$ yadda saxlanılır. Elementi seçərkən verilən bütün birləşmələri yoxla: azotun nitrat turşusu $HNO_3$ , fosforun ortofosfat turşusu $H_3PO_4$ formulundadır.
Turşu oksidləri: $SO_2$ , $SO_3$ , $CO_2$ və $SiO_2$ əsaslarla duz əmələ gətirir. Silisium dioksid su ilə reaksiyaya girmir. Karbon monooksid $CO$ isə duz əmələ gətirməyən oksiddir.
Ammonyak rəngsiz, kəskin qoxulu, suda yaxşı həll olan qazdır. Ammonium duzunu qələvi ilə qızdırdıqda ayrılır: $(NH_4)_2SO_4+2NaOH\rightarrow Na_2SO_4+2NH_3+2H_2O$ .
Mis qatı nitrat turşusunda həll edilərkən qonur $NO_2$ , duru turşuda isə rəngsiz $NO$ yaranır. Havada $NO$ oksidləşir: $2NO+O_2\rightarrow2NO_2$ .
Karbamid azotlu gübrədir: $2NH_3+CO_2\rightarrow CO(NH_2)_2+H_2O$ . Molyar kütləsi $60\,q/mol$ olur. Məhdudlaşdırıcı reagenti tapmaq üçün hər reagentin mol miqdarını öz əmsalına böl; kiçik nəticəni verən reagent əvvəl tükənir.
Kalsium-karbid su ilə asetilen verir: $CaC_2+2H_2O\rightarrow Ca(OH)_2+C_2H_2$ . Karbidin molyar kütləsi $64\,q/mol$ , asetilenlə mol nisbəti $1:1$ olur.
Kalsium-karbonat qızdırıldıqda parçalanır: $CaCO_3\xrightarrow{t}CaO+CO_2$ . Yalnız karbon dioksid uzaqlaşırsa, bərk maddənin kütlə itkisi həmin qazın kütləsidir.
Karbonat almaq üçün $CO_2+2NaOH\rightarrow Na_2CO_3+H_2O$ . Tam ion tənliyi: $CO_2+2Na^++2OH^-\rightarrow2Na^++CO_3^{2-}+H_2O$ . Hidrogenkarbonat alındıqda isə nisbət dəyişir: $CO_2+NaOH\rightarrow NaHCO_3$ .
Hesablama üçün $n=m/M$ , $V=nV_m$ ; normal şəraitdə $V_m=22{,}4\,l/mol$ . Məhlulda $m_{\text{məhlul}}=m_{\text{həll olan}}/w$ ; faizlə verilmiş payı əvvəlcə yüzə böl.
İstixana qazları olan $CO_2$ və $CH_4$ Yerin yaydığı infraqırmızı şüalanmanı udur. Atmosferdə onların artması qlobal istiləşməni gücləndirir.

Bu mövzunun tapşırıqlarında işlənən düsturlar

Öyrənilməli düstur

2\mathrm{NH_3}+\mathrm{CO_2}\rightarrow\mathrm{CO(NH_2)_2}+\mathrm{H_2O}

Karbamidin kütləsini $n=m/M$ ilə mol miqdarına çevir, sonra tənliyin əmsallarından qazların sərfini müəyyən et. Başlanğıc miqdarı sərf olunan miqdara bərabər olan reagent tam tükənir; onun həcmi $V=nV_m$ ilə hesablanır, burada $V_m$ molyar həcmdir.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}2\mathrm{AgNO_3}\xrightarrow{t}2\mathrm{Ag}+2\mathrm{NO_2}+\mathrm{O_2}\\[6pt]x_i=\frac{n_i}{\sum n_j}\times100\%\end{gathered}

Gümüş nitrat parçalandıqda yaranan qazların mol nisbətini əmsallardan götür; daha ağır qazı molyar kütlələri müqayisə etməklə müəyyənləşdir. $x_i$ seçilən qazın mol payı, $n_i$ onun miqdarı, $\sum n_j$ isə bütün qazların ümumi mol miqdarıdır.

Öyrənilməli düstur

\frac{n_A}{n_B}=\frac{\nu_A}{\nu_B}

Reaksiyada sərf olunan və yaranan maddələrin mol miqdarları əmsallarla eyni nisbətdədir. $n_A,n_B$ maddə miqdarlarını, $\nu_A,\nu_B$ əmsalları göstərir; turşunun duza verilmiş mol nisbətini hər tənlikdəki əmsal nisbəti ilə müqayisə et.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n=\frac{m}{M}\\[6pt]\frac{n_B}{n_A}=\frac{\nu_B}{\nu_A}\\[6pt]m=nM\end{gathered}

Ammonium duzunun qələvi ilə qızdırılmasından ayrılan qaz turşu ilə yenidən duz yaradır; ardıcıl hesablamada bir mərhələnin məhsulu sonrakı mərhələnin başlanğıc maddəsidir. $n$ maddə miqdarı, $m$ kütlə, $M$ molyar kütlə, $\nu$ isə tənlikdəki əmsaldır; mol nisbətini hər mərhələ üçün ayrıca tətbiq et.

Öyrənilməli düstur

\mathrm{CO_3^{2-}}+2\mathrm{H^+}\rightarrow\mathrm{CO_2}\uparrow+\mathrm{H_2O}

Karbonat ionuna kifayət qədər turşu təsir etdikdə qaz ayrılır və su yaranır. Uyğun maddə cütünü seçərkən bir məhlulun karbonat ionu, digərinin isə hidrogen ionu verdiyini yoxla.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n(\mathrm{NaOH})=\frac{V(\mathrm{NH_3})}{V_m}\\[6pt]m_{\text{məhlul}}=\frac{n(\mathrm{NaOH})M(\mathrm{NaOH})}{w}\end{gathered}

Ammonium duzundan hər mol ammonyak ayrılmasına bir mol hidroksid ionu sərf olunur. $V$ qazın həcmi, $V_m$ molyar həcm, $M$ qələvinin molyar kütləsi, $w$ isə məhlulda onun vahid payla ifadə olunmuş kütlə payıdır; məhlulun kütləsini taparkən faiz göstəricisini əvvəlcə yüzə böl.

Öyrənilməli düstur

\mathrm{N_2}+3\mathrm{H_2}\rightleftharpoons2\mathrm{NH_3}

Şərtdə reagentlərdən birinin tam tükənməsi qəbul olunursa, başlanğıc mol miqdarını öz əmsalına böldükdə daha kiçik nəticə verən reagent hesablamanı müəyyən edir. Həmin reagentdən ammonyakın mol miqdarını əmsalların nisbəti ilə tap, sonra $m=nM$ ilə kütləyə keç; $M$ molyar kütlədir.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n=\frac{m}{M}\\[6pt]\frac{n_A}{a}=\frac{n_B}{b}\\[6pt]m=nM\end{gathered}

Burada $n$ maddə miqdarı, $m$ kütlə, $M$ molyar kütlə, $a$ və $b$ isə reaksiyada iştirak edən A və B maddələrinin əmsallarıdır. Qazla bərk maddənin reaksiyasında bərk fazanın kütlə dəyişməsini hesablamaq üçün sərf olunan və yaranan bərk maddələrin kütlələrini əmsallara uyğun müqayisə et, sonra alınan mol nisbətindən istifadə et.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}\mathrm{SO_3+H_2O\rightarrow H_2SO_4}\\[6pt]\mathrm{P_2O_5+3H_2O}\xrightarrow{t}\mathrm{2H_3PO_4}\end{gathered}

Kükürd trioksid su ilə ikiəsaslı sulfat turşusu, fosfor(V) oksid isə qaynar su ilə üçəsaslı ortofosfat turşusu əmələ gətirir. Çoxəsaslı turşunun əvəz oluna bilən hidrogenləri qismən əvəzləndikdə turş duz, tam əvəzləndikdə normal duz yaranır; qələvi ilə turşunun mol nisbətini tam neytrallaşma üçün lazım olan nisbətlə müqayisə et.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}\mathrm{CaC_2}+2\mathrm{H_2O}\rightarrow\mathrm{Ca(OH)_2}+\mathrm{C_2H_2}\\[6pt]n=\frac{m}{M}\end{gathered}

Kalsium-karbidin su ilə çevrilməsində əmsallar sərf olunan karbidlə yaranan asetilenin mol nisbətini göstərir. $n$ maddə miqdarı, $m$ kütlə, $M$ molyar kütlədir; əvvəl karbidin miqdarını hesabla, sonra həmin nisbəti tətbiq et.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n=\frac{m}{M}\\[6pt]\frac{n_A}{a}=\frac{n_B}{b}\\[6pt]V_{\text{qaz}}=(n_1+n_2)V_m\end{gathered}

Burada $n$ maddə miqdarı, $m$ kütlə, $M$ molyar kütlə, $a,b$ reaksiya əmsalları, $V_m$ molyar həcmdir. Karbon oksidləşərkən verdiyi elektronlarla kükürdün qəbul etdiyi elektronları bərabərləşdir, sonra əmsallardan qazların miqdarlarını tapıb onların cəmini molyar həcmə vur.

Öyrənilməli düstur

n_{\text{qaz}}=n_{\text{duz}}\frac{b+c}{a}

Litium nitrat digər qələvi metal nitratlarından fərqli olaraq qızdırıldıqda litium oksid, azot dioksid və oksigen əmələ gətirir. $n$ maddə miqdarı, $a$ duzun, $b,c$ qaz məhsullarının əmsallarıdır; əmsallaşdırılmış tənlikdə yalnız qazların əmsallarını cəmlə.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}\mathrm{NH_4^+}+\mathrm{OH^-}\xrightarrow{t}\mathrm{NH_3}+\mathrm{H_2O}\\[6pt]n=\frac{m}{M}\\[6pt]m=nM\end{gathered}

Ammonium ionu qələvi ilə qızdırıldıqda ammonyaka çevrilir; tam tənlikdə qalan ionlardan duzun formulunu qur. $n$ maddə miqdarı, $m$ kütlə, $M$ molyar kütlədir; ion tənliyindəki nisbətlə ammonyakdan natrium hidroksidin miqdarına, sonra kütləsinə keç.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n=\frac{m}{M}\\[6pt]\frac{n(A)}{\nu_A}=\frac{n(B)}{\nu_B}\\[6pt]m=nM\end{gathered}

$n$ maddə miqdarı, $m$ kütlə, $M$ molyar kütlə, $\nu$ isə əmsallaşdırılmış tənlikdə müvafiq maddənin əmsalıdır. Mislə reaksiyada nitrat turşusunun həm duza çevrilən, həm də reduksiya olunan hissəsini nəzərə alaraq tənliyi elektron balansı ilə əmsallaşdır, sonra əmsalların nisbətindən turşunun sərfini hesabla.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}\mathrm{CaCO_3}\xrightarrow{t}\mathrm{CaO}+\mathrm{CO_2}\\[6pt]n=\frac{\Delta m}{M},\quad V=nV_m\\[6pt]\frac{n(A)}{\nu_A}=\frac{n(B)}{\nu_B}\end{gathered}

$\Delta m$ bərk qalığın kütlə itkisi, $M$ ayrılan qazın molyar kütləsi, $n$ onun miqdarı, $V_m$ molyar həcm, $\nu$ isə reaksiya əmsalıdır. Qələvi sərfini orta duzun yaranma tənliyindən hesabla; tam ion yazılışında həll olmuş qüvvətli elektrolitləri ionlarla göstər, qazı və suyu parçalama, dəyişməyən ionları da saxla.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n(\mathrm{CO_2})=\frac{\Delta m}{M(\mathrm{O})}\\[6pt]V=nV_m\\[6pt]m_{\text{duz}}=n_{\text{duz}}M_{\text{duz}}\end{gathered}

Karbon monooksid metal oksidindən hər oksigen atomunu götürdükdə bir karbon dioksid molekulu yaranır; $\Delta m$ bərk maddənin itirdiyi oksigen kütləsi, $M(\mathrm{O})$ oksigen atomlarının molyar kütləsidir. Artıq qələvidə alınan normal karbonatın mol miqdarı udulan qazınkına bərabərdir; $n$ maddə miqdarı, $V_m$ molyar həcm, $m$ kütlə, $M$ isə molyar kütlədir.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}\mathrm{NH_4^{+}}+\mathrm{OH^{-}}\xrightarrow{t}\mathrm{NH_3}+\mathrm{H_2O}\\[6pt]n=\frac{m}{M}\\[6pt]V=nV_m\end{gathered}

Ammonium duzunu qələvi ilə qızdırdıqda ammonyak ayrılır; burada qələvi əvvəlcə kalsium oksidin su ilə birləşməsindən yaranır. Kütlə itkisini karbon dioksidin kütləsi kimi götürüb ardıcıl reaksiyaların əmsalları ilə ammonyakın miqdarını tap: $m$ kütlə, $M$ molyar kütlə, $n$ maddə miqdarı, $V_m$ molyar həcmdir.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}N_e=z_{\text{əvvəl}}-z_{\text{sonra}}\\[6pt]n_{\text{qaz}}=n_{\text{metal}}\frac{\nu_{\text{qaz}}}{\nu_{\text{metal}}}\\[6pt]V_{\text{qaz}}=n_{\text{qaz}}V_m\end{gathered}

Qızdırılmış qatı sulfat turşusu mis kimi az aktiv metalları oksidləşdirəndə sulfat duzu, su və kükürd dioksid ( $\mathrm{SO_2}$ ) yaranır. Elektron balansını və əmsalları müəyyənləşdirib qaz həcmini hesabla: $N_e$ reduksiya olunan atomun qəbul etdiyi elektronların sayı, $z$ oksidləşmə dərəcəsi, $n$ maddə miqdarı, $\nu$ reaksiya əmsalı, $V_m$ molyar həcmdir.

Öyrənilməli düstur

\begin{gathered}n_{\text{qalan}}=n_0-\frac{\Delta m}{M(\mathrm{CO_2})}\\[6pt]V_{\text{qaz}}=n_{\text{qalan}}V_m\end{gathered}

$n_0$ ilkin karbonatın, $n_{\text{qalan}}$ parçalanmamış hissənin mol miqdarı, $\Delta m$ qızdırılmadakı kütlə itkisi, $M$ molyar kütlə, $V_m$ molyar həcmdir. Turşu əlavə etdikdə qazı qalıqdakı karbonat ayırır, oksid isə qaz vermədən neytrallaşır; tam ion tənliyində həll olmuş qüvvətli elektrolitləri ionlarla göstər, bərk karbonatı, suyu və qazı ionlara bölmə, dəyişməyən ionları saxla.

Öyrənilməli qayda

Turşu oksidləri qələvi ilə qarşılıqlı təsirdə duz yaradır. Oksidin su ilə hansı turşunu əmələ gətirdiyini müəyyənləşdirmək onun kimyəvi xassələrini seçməyə kömək edir.

Öyrənilməli qayda

Turşu oksidi əsasi oksidlə birləşdikdə müvafiq turşunun duzu yaranır. Kükürd oksidlərini fərqləndirərkən su ilə əmələ gətirdikləri turşunu və kükürdün oksidləşmə dərəcəsini nəzərə al.

Öyrənilməli qayda

Mis kimi az aktiv metallar qatı nitrat turşusu ilə reaksiyaya girdikdə turşu oksidləşdirici olur və azotun oksidləşmə dərəcəsi +5-dən +4-ə enir. Ayrılan oksidin formulunu qurarkən oksigen üçün −2 götür və molekulda oksidləşmə dərəcələrinin cəmini sıfıra bərabərləşdir.

Öyrənilməli qayda

Duru sulfat turşusundan hidrogen ayrılması üçün metal aktivlik sırasında hidrogendən əvvəl yerləşməlidir. Qatı turşunun oksidləşdirici təsiri fərqli olduğundan metalın onunla reaksiyasını duru məhlula aid etmək olmaz.

Öyrənilməli qayda

Atom elektron verdikdə onun oksidləşmə dərəcəsi verilən elektronların sayı qədər yüksəlir; neytral molekulda atomların oksidləşmə dərəcələrinin cəmi sıfırdır. Hidrogen-sulfiddə hidrogeni $+1$ , yanma məhsullarında oksigeni $-2$ götürərək kükürdün son halını müəyyən et və hidrogenin suya keçməsini nəzərə al.

Öyrənilməli qayda

Qızdırıldıqda litiumdan başqa qələvi metalların nitratları nitrit və oksigen, maqnezium nitrat oksid, azot dioksid və oksigen, misdən az aktiv metalların nitratları isə metal, azot dioksid və oksigen verir. Tənlikləri əmsallaşdırıb oksigenin duza mol nisbətini müqayisə et; ammonium nitrat üçün şərtdəki məhsulları götür.

Öyrənilməli qayda

Ammonium duzları suda həll olur və qələvi ilə qızdırıldıqda ammonyak buraxır. Duzun turş olub-olmadığını müəyyənləşdirərkən ammonium ionunun hidrogenlərini deyil, turşu qalığında metalla əvəz oluna bilən hidrogeni nəzərə al.

Öyrənilməli qayda

Sulfid turşusu $\mathrm{H_2S}$ oksigensizdir; sulfit turşusu $\mathrm{H_2SO_3}$ və sulfat turşusu $\mathrm{H_2SO_4}$ isə oksigen atomlarının sayına görə fərqlənir. Molekulda ümumi atom sayını hesablamaq üçün indeksləri topla, indeksi yazılmayan elementin bir atomunu nəzərə al.

Öyrənilməli qayda

IV–VII əsas yarımqrup qeyri-metallarının uçucu hidrogenli birləşməsində bir element atomuna düşən hidrogenlərin sayı $8-g$ olur; $g$ qrupun Roma rəqəmi ilə göstərilən nömrəsidir. Adi oksigenli turşunun $\mathrm{H}_aX\mathrm{O}_b$ formulunda X-in oksidləşmə dərəcəsi $2b-a$ olduğundan, hər iki birləşmənin tərkibini nəzərə alaraq namizəd elementin məlum turşu formulu ilə uyğunluğu yoxla.

Öyrənilməli qayda

Metalın qeyri-metalla oksigensiz ikielementli birləşməsi adlandırılarkən metalın adından sonra qeyri-metalın ad kökünə uyğun «-id» sonluqlu ad işlənir. Belə birləşməni oksigenli turşu qalığı saxlayan duzlardan element tərkibinə görə fərqləndir.

Özün hesabla

Hər sualda əvvəl mol miqdarını tap, sonra tənliyin əmsallarını tətbiq et. Normal şəraitdə $V_m=22{,}4\,l/mol$ götür.

Nümunələr

Ammonium-sulfatdan normal şəraitdə

4{,}48\,l

ammonyak almaq üçün neçə qram

20\%

-li natrium hidroksid məhlulu lazımdır? Duz artıqdır, reaksiya tam gedir.

n(NH_3)=4{,}48/22{,}4=0{,}2\,mol

. Tənlikdə qələvi ilə qazın əmsalları bərabərdir:

m(NaOH)=0{,}2\times40=8\,q

; məhlulun kütləsi

8/0{,}20=40\,q

$1{,}2\,mol$ ammonyak və $0{,}4\,mol$ karbon dioksiddən nəzəri olaraq neçə qram karbamid alınar? $1{,}2/2=0{,}6$ və $0{,}4/1=0{,}4$ olduğundan karbon dioksid məhdudlaşdırıcıdır. Karbamidin kütləsi $0{,}4\times60=24\,q$ olar.

Kalsium-karbonat qızdırılarkən kütlə $4{,}4\,q$ azalır. Ayrılan qazın normal şəraitdə həcmini tap: $n(CO_2)=4{,}4/44=0{,}1\,mol$ , $V=0{,}1\times22{,}4=2{,}24\,l$ .

Tipik səhv

Normal şəraitdə $2{,}24\,l$ $CO_2$ -dən $Na_2CO_3$ almaq üçün: $n(NaOH)=n(CO_2)=0{,}1\,mol$ , $m(NaOH)=0{,}1\times40=4\,q$ .

Əvvəl duzu müəyyənləşdir. Alınan duz karbonatdır: $CO_2+2NaOH\rightarrow Na_2CO_3+H_2O$ . Deməli, $n(NaOH)=2\times0{,}1=0{,}2\,mol$ , $m(NaOH)=0{,}2\times40=8\,q$ . $4\,q$ yalnız hidrogenkarbonat, yəni $NaHCO_3$ üçün düzdür.

Əmsalları kütlə nisbəti kimi götürmə: onlar mol nisbətini göstərir. Hesablamaya başlamazdan əvvəl alınan duzu müəyyənləşdir, çünki karbonatla hidrogenkarbonat üçün qələvi sərfi eyni deyil.

Tam ion tənliyində müşahidəçi ionları, burada $Na^+$ ionlarını saxla. Onları yalnız qısaldılmış ion tənliyində ixtisar et.

Özünü yoxla

Su ilə reaksiyaya girməyən, lakin əsaslarla duz əmələ gətirən oksidi seç.

Karbamid alınması üçün $0{,}6\,mol$ $NH_3$ və $0{,}5\,mol$ $CO_2$ götürülür. Məhdudlaşdırıcı reagent tam sərf olunarsa, hansı reagentdən nə qədər artıq qalar?

$CO_2$ ilə $NaOH$ reaksiyasından $Na_2CO_3$ alınır. Tam ion tənliyini yazarkən hansı ionu hər iki tərəfdə dəyişmədən saxlamalısan?

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.

Mövzu üzrə sınaq, I qrup (RK)Mövzu üzrə sınaq, IV qrup

Digər mövzular

Bütün Kimya mövzuları

Dərslikdə bu mövzu

Dərslik: Kimya, 9-cu sinif, «İstixana qazları və qlobal istiləşmə», səh. 41
Dərslik: Kimya, 9-cu sinif, «Hidrogen, azot və ammonyak», səh. 57
Dərslik: Kimya, 9-cu sinif, «Gübrələr», səh. 63
Dərslik: Kimya, 9-cu sinif, «Kükürd və birləşmələri», səh. 66
Dərslik: Kimya, 9-cu sinif, «Karbon və birləşmələri», səh. 72