İnformatika, Kompüterin proqram təminatı. Əməliyyat sistemi

Proqram təminatı və fayllar: adlar, klasterlər və proqram növləri

Proqramı düzgün qrupa aid etməyi, Windows-da fayl adının düzgün olub-olmadığını yoxlamağı və fayla diskdə ayrılan yeri hesablamağı öyrənəcəksən.

Oxumaq üçün 4 dəqiqə

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: taxta masanın üstündə noutbuk, yanında fləş kart və bağlı dəftər, ekranda bir neçə sarı qovluq nişanı.

Windows-da bir faylın adını «Cavab: 5?» etməyə çalış. Sistem iki nöqtəni və sual işarəsini yazmağa imkan verməyəcək, üstəlik adda hansı işarələrin ola bilməyəcəyini də siyahı ilə göstərəcək.

İndi istənilən faylın xassələrini aç. Orada iki ölçü görəcəksən: faylın öz ölçüsünü və diskdə tutduğu yeri. Çox vaxt ikincisi bir az böyük olur. Diskdəki yer harada itir?

Bu iki kiçik sirrin arxasında imtahanın sevdiyi qaydalar dayanır: fayl adları, klasterlər və proqramın hansı qrupa aid olması. Gəl onları bir-bir açaq.

Niyə lazımdır

Bu bilik gündəlik işdə də lazım olur. Faylı bir dəfədə düzgün adlandırırsan, yaddaşın niyə gözlədiyindən tez dolduğunu başa düşürsən, drayveri adi proqramla qarışdırmırsan. Kompüter yavaşlayanda nəyə baxacağını da bilirsən: diskin təmizlənməsinə, antivirus bazasının yenilənməsinə.

İmtahanda bu mövzu tələsən oxucunu tutur. Bir iki nöqtə adın taleyini həll edir, bir yuvarlaqlaşdırma isə cavabı dəyişir. Qaydanı bir dəfə yaxşı başa düşsən, bu tapşırıqları tez və əmin həll edərsən.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Bu mövzunun tapşırıqlarında proqramın hansı təminat növünə aid olduğunu seçir, Windows üçün fayl adlarının düzgünlüyünü yoxlayırsan. Həmçinin faylın həcminə və klaster ölçüsünə əsasən diskdə ayrılan yeri hesablayırsan. Uyğunlaşdırmada hər adı ayrıca yoxlamaq, hesablamada isə hər fayla ayrılan klasterləri ayrıca saymaq lazımdır.

Qayda

Proqram təminatı kompüterdə işlədilən proqramların məcmusudur. Məktəb təsnifatında sistem proqramları, tətbiqi proqramlar və proqramlaşdırma vasitələri fərqləndirilir.
Sistem proqramları kompüterin fəaliyyətini təmin edir. Əməliyyat sistemi resursları və proqramların işini idarə edir; drayver konkret qurğu ilə əməliyyat sisteminin əlaqəsini təmin edir.
Tətbiqi proqramlar istifadəçinin konkret işini görməsinə kömək edir: mətn hazırlamaq, cədvəl qurmaq, təqdimat yaratmaq. Kompilyator isə proqramlaşdırma vasitəsidir: proqram kodunu hədəf dilə, məsələn, maşın koduna çevirir.
Fayl adla saxlanılan verilənlər toplusudur; qovluq faylları və altqovluqları təşkil edir. Addakı uzantı faylın tipini tanımağa kömək edir. Uzantını dəyişmək məzmunu başqa formata çevirmir.
Fayl adı Windows-da bu işarələri daşıya bilməz: \ / : * ? " < > |. Alt xətt, defis, mötərizə, + və # isə qadağan edilmiş simvollar deyil.
Klaster fayla diskdə yer ayırmaq üçün istifadə olunan vahiddir. Sıxılma olmadıqda hər fayla tam sayda klaster ayrılır. Faylın həcmini klaster ölçüsünə böl, qalıq varsa nəticəni növbəti tam ədədə artır. Ayrılan yer: $V=n\times k$ ; burada $n$ klasterlərin sayı, $k$ klaster ölçüsüdür.
Köçürmə yeni nüsxə yaradır, yerdəyişmə isə obyektin yerini dəyişir. Axtarışda * istənilən sayda simvolu, ? bir simvolu əvəz edir; bunlar fayl adının hissəsi deyil.
Xidməti proqramlar sistemə qulluq edir. Diskin təmizlənməsi lazımsız faylları silərək yer boşaldır; defraqmentləmə sərt diskdə parçalanmış fayl hissələrini ardıcıl yerləşdirir. İdarəetmə panelində səs, siçan və klaviatura düzümü kimi parametrlər tənzimlənir.
Virus başqa fayla və ya sistem sahəsinə yerləşərək özünü çoxalda bilən zərərli koddur. Antivirus təhlükəni aşkarlamağa və aradan qaldırmağa kömək edir. Onun bazasını yeniləmək və vacib verilənlərin ehtiyat nüsxəsini saxlamaq qorunmanı gücləndirir.

Tapşırıqlarda işlənən düstur

Öyrənilməli düstur

n=\left\lceil\frac{V}{c}\right\rceil,\qquad S=n\times c

$V$ faylın həcmi, $c$ eyni vahidlə klasterin ölçüsü, $n$ klaster sayı, $S$ ayrılan disk sahəsidir; $\lceil V/c\rceil$ bölmə nəticəsini yuxarı tam ədədə yuvarlaqlaşdırır. Məlum faylın klaster sayını ümumi saydan çıxıb qalan klasterləri digər fayllara bölüşdür; boş olmayan hər fayla ən azı bir klaster lazımdır.

Öyrənilməli qayda

Windows-da fayl adlandırarkən qadağan olunan işarələr bunlardır: ?, *, :, /, \, ", <, > və |. Adları yoxlayarkən bu işarələrdən hər hansı birinin işlənib-işlənmədiyinə diqqət et.

Öyrənilməli qayda

Tətbiqi proqramlar istifadəçinin sənəd hazırlamaq, hesablama aparmaq kimi işlərinə xidmət edir, sistem proqramları kompüterin və qurğuların fəaliyyətini idarə edir, proqramlaşdırma alətləri isə proqram yaratmağa kömək edir. Proqramın hansı qrupa aid olduğunu onun gördüyü işə əsasən müəyyən et.

Diskdə nə qədər yer tutur?

Hər fayl üçün klasterləri ayrıca say, sonra ayrılan yeri Kbaytla yaz.

Nümunələr

Qrafik redaktor, skaner drayveri və kompilyatoru təsnif et. Qrafik redaktor tətbiqi, drayver sistem proqramıdır; kompilyator proqramlaşdırma vasitəsidir.

foto(2).png və foto:2.png adlarını müqayisə et. Birinci addakı mötərizə icazəlidir, ikinci addakı iki nöqtə isə qadağandır.

Klaster ölçüsü 8 Kbaytdır. Ayrı saxlanılan 9 və 7 Kbaytlıq fayllar nə qədər yer tutur? Birincisinə 2, ikincisinə 1 klaster ayrılır:

(2+1)\times8=24

Kbayt.

Tipik səhv

$9+7=16$ Kbayt, $16:8=2$ klaster, deməli fayllar $2\times8=16$ Kbayt yer tutur.

9 Kbaytlıq fayla 2 klaster, 7 Kbaytlıq fayla 1 klaster ayrılır: $(2+1)\times8=24$ Kbayt.

Faylların həcmlərini əvvəlcə toplamaq səhv nəticə verə bilər. Cəm 16 Kbayt olsa da, fayllar son klasterdəki boşluğu paylaşmır.

Ona görə yuvarlaqlaşdırmanı hər fayl üçün ayrıca et, sonra klasterləri topla.

Özünü yoxla

Kompüterin resurslarını və işləyən proqramların işini idarə edən proqram hansı qrupa aiddir?

Windows-da hansı fayl adını yazmaq olar?

Klaster ölçüsü 4 Kbaytdır. Sıxılma yoxdursa, ayrı saxlanılan 6 və 13 Kbaytlıq iki fayla birlikdə neçə Kbayt disk sahəsi ayrılır?

Bu mövzu üzrə sınaq

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.

Mövzu üzrə sınaq, I qrup (Rİ)

Dərslikdə bu mövzu

Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «Kompüter virusları», səh. 29
Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «Antivirus proqramları», səh. 33
Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «İdarəetmə paneli», səh. 32
Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Xidməti proqramlar. Defraqmentləmə», səh. 35
Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Xidməti proqramlar. Diskin təmizlənməsi», səh. 38
Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «İş masasının nizamlanması», səh. 56
Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «Faylların axtarışı», səh. 63
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Proqram təminatının növləri», səh. 17
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Fayl və qovluq», səh. 20
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Fayl və qovluqlarla iş», səh. 23
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «Proqramı başlatmağın bir neçə üsulu», səh. 22