beta

← Geri

Ədəbiyyat, Müstəqillik dövrü çoxmetodlu Azərbaycan ədəbiyyatı (1991-ci ildən bu günə qədər)

Müstəqillik dövrü ədəbiyyatı

  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Bəxtiyar Vahabzadə. Həyatı, yaradıcılıq yolu», səh. 171
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 11-ci sinif, «Şəhidlər», səh. 174
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «III mərhələ. Dövlət müstəqilliyi dövründə Azərbaycan ədəbiyyatı (1991-ci ildən günümüzə qədər)», səh. 137
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Qılman İlkin. İntiqam», səh. 139
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Bəxtiyar Vahabzadə. İstiqlal», səh. 145
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 9-cu sinif, «Xəlil Rza Ulutürk. Qaytar mənim qüdrətimi, Azərbaycan!», səh. 152
  • Dərslik: Ədəbiyyat, 6-cı sinif, «Xəlil Rza Ulutürk. LAYLAM MƏNİM, NƏRƏM MƏNİM», səh. 96

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda müəlliflə əsəri uyğunlaşdırmaq, janrı tanımaq, obrazın davranışını izah etmək və parçanın əsas fikrini müəyyənləşdirmək tələb olunur. Əsərlər arasındakı ortaq və fərqli cəhətləri ayırmalı, məzmuna uyğun gəlməyən mülahizəni seçməlisən. Bunun üçün azadlıq, vətənpərvərlik, ana dili və şəhidlik mövzularının hər əsərdə necə ifadə olunduğuna diqqət yetir.

Qayda

  • Dövrün mövzuları: 1991-ci ildən başlanan mərhələdə milli müstəqillik, Qarabağ müharibəsi, Vətənin taleyi və milli kimliyin qorunması mühüm yer tutur. Bu mövzular şeirdə, hekayədə və poemada fərqli şəkildə işlənir.
  • Xəlil Rza Ulutürkün “Qaytar mənim qüdrətimi, Azərbaycan!” şeirində lirik qəhrəman Vətənə üz tutur. Döyüş əzmi, mübarizə çağırışı və qalib gələcəyinə inam onun mövqeyini müəyyənləşdirir.
  • Qılman İlkinin “İntiqam” hekayəsi Qarabağ müharibəsinin insan həyatına gətirdiyi faciəni göstərir. Xəzangül övladının taleyi ilə bağlı ağır sınaq qarşısında qalan, düşmənə boyun əyməyən ana obrazıdır.
  • Bəxtiyar Vahabzadə Şəkidə doğulmuşdur; universitetdə həm elmi, həm də pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Onun lirikasında vətəndaş məsuliyyəti və doğma dilə bağlılıqla yanaşı, şəxsi duyğular da ifadə olunur.
  • “İstiqlal” poemasında ölkənin parçalanması, Gülüstan müqaviləsinin doğurduğu ağrı, dilin sıxışdırılması və xalqın azadlıq arzusu əlaqələndirilir. Xudafərin ayrılığın ağrısını xatırladır; siyasi sərhəd mənəvi bağlılığı yox edə bilmir.
  • “Şəhidlər” poemasının mərkəzində 20 Yanvar faciəsi dayanır. Matəm və işğalçı orduya etiraz şəhidlərin göstərdiyi cəsarətin tərənnümü ilə birləşir. Onların fədakarlığı xalqın qorxudan qurtulması və azadlıq mübarizəsi baxımından qiymətləndirilir.
  • Janr fərqi: Vahabzadənin “Muğam” əsəri poemadır, “Fəryad” isə mənzum tarixi faciədir. Şeirlə yazılması dramı poemaya çevirmir. “Fəryad”da düşüncənin və şəxsiyyətin azadlığı, “Özümüzü kəsən qılınc”da türk xalqlarının birliyi önə çıxır.

Nümunələr

1

“İstiqlal” və “Şəhidlər”i müqayisə edərkən azadlıq ideyasını hansı hissəyə yazarsan?

Həll: kəsişməyə, çünki bu ideya hər iki poemaya aiddir. 20 Yanvar faciəsini də hər iki poemaya aid ortaq hissəyə yerləşdirərsən.

2

“İntiqam”da ananın düşmən qarşısında əyilməməsi ilə Ulutürkün şeirindəki mübarizə çağırışını hansı cəhət yaxınlaşdırır?

Həll: hər ikisində müqavimət ruhu var; hekayədə bu, obrazın hərəkəti, şeirdə lirik qəhrəmanın çağırışı ilə açılır.

3

Vahabzadə yaradıcılığının yalnız ictimai məsələlərdən ibarət olduğunu söyləmək doğrudurmu?

Həll: xeyr. Onun şəxsi hissləri ifadə edən lirik şeirləri də var; vətəndaşlıq mövzusu yaradıcılığının bütün məzmununu əvəz etmir.

Tipik səhv

Ortaq vətənpərvərlik mövzusu əsərlərin hadisələrini eyniləşdirməyə əsas vermir. “Şəhidlər”i Qarabağ müharibəsinə aid hekayə kimi təqdim etmə. Cavabı seçməzdən əvvəl müəllifi, janrı və əsərdəki konkret hadisəni ayrıca yoxla.