İnformatika, Kompüterin aparat təminatı

Kompüter qurğuları və göstəriciləri: hansı rəqəm nəyi bildirir

Prosessoru, yaddaş növlərini, giriş və çıxış qurğularını bir-birindən ayıracaq, kompüterin göstəricilərini düzgün oxuyacaqsan.

Oxuma vaxtı: 4 dəqiqə

Süni intellektlə hazırlanmış şəkil: masanın üstündə açıq noutbuk, klaviatura, siçan, kiçik səsucaldanlar və printer.

Mağazada noutbukun yanında adətən bir sətir rəqəm yazılır: prosessorun tezliyi giqahersdə, operativ yaddaş və disk isə giqabaytda. Hansı rəqəmin nəyi bildirdiyini bilməsən, iki noutbuku müqayisə etmək çətin olur. Çox vaxt sadəcə böyük görünən rəqəmi seçirsən.

Ən adi işin də bu qurğuların birgə işidir. Klavişə basırsan, siqnal kompüterə gedir, prosessor onu emal edir və hərf ekranda görünür. Bir hərfə görə giriş qurğusu, prosessor və çıxış qurğusu birlikdə işləyir.

Bu mövzuda həmin zənciri və o rəqəmləri oxumağı öyrənəcəksən.

Niyə lazımdır

Bunu bilsən, kompüter və ya telefon seçəndə tək bir rəqəmə aldanmazsan. Proqram ləngiyəndə səbəbini də təxmin edə bilərsən: bəlkə çoxlu proqram açıqdır və RAM çatmır, bəlkə də disk köhnə HDD-dir.

İmtahanda bu suallarda hesablama demək olar ki, yoxdur. Bal çox vaxt termini qarışdıranda itir: keşi RAM sanırsan, ya da PgDn-i xidməti klaviş adlandırırsan. Hər qurğunu öz işi ilə yadda saxlasan, doğru və yanlış fikirləri tez ayıracaqsan.

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

İmtahanda qurğunun gördüyü işi müəyyənləşdirir, onu uyğun xüsusiyyətlə əlaqələndirir, verilmiş fikirlər arasından doğru və ya yanlış olanları seçirsən. Prosessor, yaddaş növləri, giriş və çıxış qurğuları arasındakı fərqləri bilməlisən. Klavişləri qruplara ayırmaq, takt tezliyini tanımaq və kompüterin sürətinə təsir göstərən amilləri izah etmək də tələb olunur.

Qayda

Aparat təminatı kompüterin fiziki qurğularıdır. Sistem blokunda yerləşən ana lövhə əsas komponentləri birləşdirir; portlara əlavə qurğular, genişləndirmə yuvalarına isə kartlar qoşulur.
Prosessor hesablamaları aparır, proqram komandalarını yerinə yetirir və qurğuların fəaliyyətini idarə edir. Nüvə onun hesablama aparan hissəsidir. Çoxnüvəlilik işləri paralel icra etməyə imkan yaradır.
Takt tezliyi saniyə ərzindəki takt sayıdır. Ölçü vahidi hersdir; meqahers və giqahers də işlənir. $1\,GHs=1000\,MHs$ . Bir komandanın icrası bir neçə takt çəkə bilər.
Operativ yaddaş (RAM) hazırda işlədilən proqramları və onların verilənlərini müvəqqəti saxlayır; enerji kəsildikdə məzmunu itir. RAM çatışmayanda diskdən əlavə yaddaş kimi istifadə işin ləngiməsinə səbəb ola bilər.
Keş-yaddaş prosessorun daxilindəki kiçik tutumlu, sürətli yaddaşdır. Verilənlərin surətlərini saxlayaraq təkrar müraciətləri sürətləndirir, RAM ilə mübadilədə gözləmə müddətini azaldır.
HDD və SSD proqram və faylları uzunmüddətli saxlayır. HDD mexaniki hissələrdən istifadə edir. SSD fləş-yaddaşa əsaslanır, hərəkətli hissəsi yoxdur və adətən HDD-dən sürətlidir.
Giriş qurğuları məlumatı kompüterə ötürür: klaviatura, siçan, taçpad, skaner, mikrofon, kamera, coystik, qrafik planşet.
Çıxış qurğuları nəticəni təqdim edir: monitor görüntünü göstərir, printer kağıza çap edir, səsucaldan səsi səsləndirir. Sensorlu ekran həm toxunuşu qəbul edir, həm görüntü göstərir.
Klaviş qrupları: F1–F12 funksionaldır; oxlar, Home, End, PgUp, PgDn kursoru idarə edir; Ctrl, Alt, Shift, Enter, Esc, Caps Lock xidməti klavişlərdir. Hərf-rəqəm klavişləri və yardımçı rəqəm bölməsi də ayrıca qruplardır.

Tapşırıqlarda işlənən qaydalar

Öyrənilməli qayda

Kursoru idarə edən klavişlər mətn daxilində mövqeyi istiqamət, sətir sərhədi və ya səhifə üzrə dəyişir. Klavişin bu qrupa aidliyini müəyyən edərkən yerdəyişmə funksiyasını yazı rejimini və başqa klavişin təsirini dəyişən xidməti funksiyalardan ayır.

Öyrənilməli qayda

Klavişlərin qruplaşdırılmasında onların təyinatını əsas götür: kursor qrupu mövqeyi dəyişir, funksional qrup proqramdan asılı əmrləri işlədir, xidməti qrup isə köməkçi idarəetmə əməliyyatlarına xidmət edir. Funksional klavişlər F hərfi və 1-dən 12-yə qədər nömrələrlə tanınır.

Hansı qrupdandır?

Hər sualda bir qurğu, klaviş və ya göstərici var. Onun hansı qrupa aid olduğunu və ya nəyi bildirdiyini seç.

Nümunələr

Kağızdakı şəkli kompüterə köçürüb yenidən kağıza çıxarmaq istəyirsən. Hansı qurğular lazımdır? Skaner şəkli daxil edir, printer isə nəticəni çap edir: ardıcıllıq giriş → çıxışdır.

Home, F9 və Esc hansı qruplardandır? Home kursoru idarə edir, F9 funksional, Esc isə xidməti klavişdir.

Kompüterin göstəriciləri 3 GHs, RAM 12 GB, SSD 480 GB-dır. Hansı göstərici nəyi bildirir? 3 GHs prosessorun takt tezliyidir və 3000 MHs-ə bərabərdir. 12 GB müvəqqəti iş yaddaşının, 480 GB isə faylların saxlandığı qurğunun tutumudur.

Tipik səhv

A kompüterinin prosessoru 3,5 GHs, B-ninki 3 GHs-dir, diski də 1 TB-dır. Deməli, A hər işdə daha sürətlidir.

Takt tezliyi yalnız bir göstəricidir. Müqayisə edəndə nüvələrə, RAM-a, saxlama qurğusuna və videosistemə də baxırsan. Diskin tutumu isə sürət haqqında heç nə demir.

Yüksək takt tezliyini hər şəraitdə daha sürətli kompüter sayma. Nüvələr, RAM, saxlama qurğusu və videosistem də nəticəyə təsir göstərir.

Böyük disk tutumu avtomatik yüksək sürət demək deyil: o, sadəcə diskə nə qədər fayl sığdığını göstərir.

Özünü yoxla

Prosessorun daxilində verilənlərin surətlərini saxlayaraq təkrar müraciətləri sürətləndirən yaddaş hansıdır?

Sensorlu ekranı yerinə yetirdiyi funksiyalara görə necə təsnif edərsən?

Prosessorun takt tezliyi nəyi göstərir?

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et

Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahına bax.

Mövzu üzrə sınaq, I qrup (Rİ)

Dərslikdə bu mövzu

Dərslik: İnformatika, 9-cu sinif, «Kompüterin əsas xarakteristikaları», səh. 28
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Kompüterin mərkəzi qurğusu – prosessor», səh. 8
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Giriş qurğuları», səh. 11
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Çıxış qurğuları», səh. 14
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «Kompüter necə işləyir», səh. 8
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «İnformasiya harada saxlanılır», səh. 11