İnformatika, İnformasiyanın kodlaşdırılması və miqdarının ölçülməsi

İnformasiyanın həcmi və mətnin kodlaşdırılması

Dərslik: İnformatika, 10-cu sinif, «İnformasiyanın miqdarı», səh. 21
Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «İnformasiyanın kodlaşdırılması», səh. 8
Dərslik: İnformatika, 8-ci sinif, «İnformasiyanın ölçülməsi», səh. 17
Dərslik: İnformatika, 7-ci sinif, «Kodlaşdırılmış informasiyanın həcmi», səh. 53
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «Ədədi informasiya necə kodlaşdırılır», səh. 14
Dərslik: İnformatika, 6-cı sinif, «İnformasiya nə qədər yer tutur», səh. 17

İmtahan bu mövzuda nə soruşur?

Bu mövzuda sən ölçü vahidlərini çevirir, müxtəlif vahidlərlə verilmiş həcmləri müqayisə edir və toplayırsan. Əlifbanın ölçüsündən simvolun bit sayını, mətnin quruluşundan isə ümumi həcmi hesablayırsan. Mətnlə şəkillərin birlikdə yerləşdiyi sənəddə səhifə sayını, tək və cüt səhifələrin payını, həmçinin məlumatın göndərilmə müddətini tapmaq da tələb olunur.

Qayda

Kodlaşdırma məlumatı seçilmiş işarələrlə təqdim etməkdir; dekodlaşdırma həmin koddan ilkin təqdimata qayıtmaqdır. Kompüterdə kodlar sıfır və birlərdən qurulur.
Əlifba istifadə edilən fərqli simvolların toplusudur. Onun ölçüsü $N$ ilə göstərilir. Texniki yanaşmada həcmi məlumatın mənası deyil, simvolların sayı və kod uzunluğu müəyyənləşdirir.
Kod uzunluğu bütün simvollar üçün eynidirsə, $i$ bitlə ən çox $2^i$ fərqli simvol göstərilir. Ən qısa kod üçün $2^i\geq N$ şərtini ödəyən ən kiçik tam $i$ seçilir. $N$ ikinin qüvvəti olduqda $N=2^i$ alınır.
Mətnin həcmi $I=K\times i$ düsturu ilə bitlə hesablanır; $K$ simvol sayıdır. Buradan $K=I/i$ və $i=I/K$ . Hərf, rəqəm, durğu işarəsi və boşluq ayrıca sayılır; əlifbadakı fərqli simvolların sayı mətnin uzunluğu deyil.
Ölçü vahidləri üçün bu məsələlərdə $1\text{ bayt}=8\text{ bit}$ , $1\text{ Kbayt}=1024\text{ bayt}$ , $1\text{ Mbayt}=1024\text{ Kbayt}$ , $1\text{ Gbayt}=1024\text{ Mbayt}$ götürülür. Kiçik vahidə keçəndə vur, böyük vahidə keçəndə böl.
Simvolun həcmi məsələdəki kodlaşdırmaya uyğun seçilir. ASCII üçün $8$ bit, UNICODE üçün $16$ bit qəbul edilən tapşırıqda müvafiq olaraq $1$ və $2$ baytdan istifadə et. Mətndəki çoxrəqəmli ədədin hər rəqəmini ayrıca say.
Səhifə sayı $p$ , səhifədə sətir sayı $s$ , sətirdə simvol sayı $r$ olduqda $K=p\times s\times r$ . Qarışıq sənəddə hissələrin həcmlərini ayrıca hesabla; mətn səhifələrinin sayını taparkən şəkillərin həcmini ümumi həcmdən çıx.
Ötürmə müddəti $t=I/v$ ilə tapılır. Sürət bit/san verilibsə, həcmi bitə çevir; alınan saniyəni dəqiqəyə çevirmək üçün $60$ -a böl.

Nümunələr

Əlifbada $20$ işarə varsa, $12$ simvolluq yazı ən qısa, eyni uzunluqlu kodlarla neçə bit tutar? $2^4<20\leq2^5$ olduğundan hər simvola $5$ bit lazımdır: $I=12\times5=60$ bit.

“Kod 27!” yazısında hər simvol $8$ bitlə kodlaşdırılır. Dırnaqları saymadan yazının həcmini tap. Üç hərf, bir boşluq, iki rəqəm və bir nida işarəsi var: cəmi $7$ simvol. Deməli, $I=7\times8=56$ bit, yaxud $7$ baytdır.

Mətnin bütün simvolları saxlanılmaqla $16$ bitlik kodlar $8$ bitlik kodlarla əvəz edilir. Həcm $240$ bit azalırsa, mətn neçə simvoldur? Hər simvolda $16-8=8$ bitə qənaət olunur. Buna görə $K=240/8=30$ simvoldur; əvvəlki həcm $480$ bit, yeni həcm $240$ bitdir.

Tipik səhv

Bitlə baytı qarışdıranda cavab səkkiz dəfə dəyişir. Əvvəl vahidləri eyniləşdir, sonra hesabla. Səhifələr birincidən başlayaraq ardıcıl nömrələnibsə, tək sayda səhifəsi olan kitabda tək nömrəli səhifələrin bir ədəd artıq olduğunu unutma.