Riyaziyyat, Statistika və ehtimal
Çoxluqlar, sayma və ehtimal: heç bir nəticəni itirmədən say
Çoxluqları birləşdirməyi və kəsişdirməyi, nəticələri itirmədən saymağı və ehtimalı ilə tapmağı öyrənəcəksən.
Oxumaq üçün 4 dəqiqə

İki zəri at və xalları topla. Hansı cəm daha tez-tez düşür: , yoxsa ? İlk baxışda elə gəlir ki, fərq yoxdur. Əslində fərq böyükdür.
Cəm yalnız bir halda alınır: hər iki zərdə . Cəm isə altı halda alınır: , , , , , . Deməli, cəm -nin alınma ehtimalı cəm -nin alınma ehtimalından altı dəfə böyükdür.
Bütün sirr düzgün saymaqdadır. Bu mövzu da elə bunu öyrədir: çoxluğu qur, heç nəyi buraxmadan və heç nəyi iki dəfə yazmadan say, sonra böl.
Niyə lazımdır
Nəticələr eyni ehtimallı olduqda ehtimalı tapmaq üçün əlverişli nəticələrin sayını bütün mümkün nəticələrin sayına bölürsən. Deməli, saymağı bacaran ehtimalı da tapa bilər. nəfərdən birinci, ikinci və üçüncü yerləri tutanları neçə cür seçmək olar? Belə təkrarsız və sıranın nəzərə alındığı seçimlər faktorial və ilə bir sətirdə hesablanır. Təkrar mümkün olanda isə hər yer üçün seçimlərin sayını vurursan, iki zərdəki kimi.
Bu tapşırıqlarda hesab adətən asandır, səhv isə saymada olur. Bir nəticəni unutsan və ya bir elementi iki dəfə yazsan, kəsr dəyişir və başqa cavab alınır. Ona görə əsas vərdiş budur: hər addımda nəyi saydığını aydın yaz.
İmtahan bu mövzuda nə soruşur?
Bu mövzuda çoxluqları birləşdirir, ortaq elementləri seçir və çoxluqların fərqini tapırsan. Bəzən elementləri əvvəlcə verilmiş şərtə görə özün yazmalısan. Ehtimal məsələlərində kart seçimi və iki zərin atılması zamanı uyğun nəticələri sayırsan. Həmçinin faktorial və permutasiya işarələri olan ifadələri sadələşdirirsən.
Qayda
- Birləşmə ilə göstərilir: iki çoxluqdakı elementləri bir siyahıda topla, təkrarları bir dəfə saxla.
- Kəsişmə ilə göstərilir: yalnız həm , həm də daxilində olan elementləri götür. Ortaq element tapılmırsa, nəticə olur.
- Fərq ilə göstərilir: daxilində olub daxilində olmayanları saxla. Mötərizəli ifadədə əvvəl mötərizənin içini hesabla. Çoxluq sözlə təsvir ediləndə elementlərini şərtə əsasən yaz; unutma ki, sadə ədəd deyil.
- Ehtimal üçün düsturundan istifadə et: bütün mümkün nəticələrin, isə hadisəyə əlverişli nəticələrin sayıdır. Bu qayda nəticələr eyni ehtimallı olduqda işləyir. Cavab ilə arasında, sərhədlər də daxil olmaqla, olmalıdır.
- Sayma zamanı sərhədləri yoxla. və tam ədədlərdirsə, olduqda hər ikisi daxil olmaqla bu aralıqda tam ədəd var. Ardıcıl uyğun ədədlər arasındakı fərq olarsa, ilk uyğun ədəd , sonuncu üçün say olar.
- İki adi zər müstəqil atıldıqda və üzlər bərabər ehtimallı olduqda eyni ehtimallı nəticə alınır. Nəticəni birinci və ikinci zərin xalları ilə yaz: və ayrı nəticələrdir.
- Faktorial üçün və qəbul edilir. Təkrarsız, sıra nəzərə alınan seçimlərin sayı ilə hesablanır; elementdən element seçilir, . Xüsusən, . Nisbətlərdə ortaq vuruqları ixtisar et.
Tapşırıqlarda işlənən düsturlar
Öyrənilməli düstur
2 tapşırıqda işlənib
Nəticələrin hamısı eyni ehtimallı olduqda bütün mümkün nəticələrin, isə hadisəsinə əlverişli nəticələrin sayıdır. Burada bütün kartları və üzərində verilən ədədə bölünən ədəd yazılmış kartları say.
eyni ehtimallı bütün nəticələrin sayı, isə hadisəsini yaradan nəticələrin sayıdır. Zərlərin nəticələrini nizamlı cütlərlə yaz və verilən fərqi ödəyən cütün tərs sırasını da ayrıca say.
Öyrənilməli düstur
ümumi sayı, seçilmiş hissənin sayını, isə həmin hissənin faizlə payını göstərir. Diaqramdan alma və armud tinglərinin saylarını toplayaraq qiymətini, bütün sütunların qiymətlərini toplayaraq qiymətini tap və düsturda yerinə yaz.
Öyrənilməli düstur
Hər muncuğun seçilmə ehtimalı eyni olduqda qalan muncuqların ümumi sayı, mavi muncuq seçilməsi ehtimalı, isə qalan mavi muncuqların sayıdır. Hədiyyə olunan mavi muncuqları tapmaq üçün əvvəlki mavi muncuq sayından çıx.
Öyrənilməli düstur
müxtəlif elementdən elementin sıra nəzərə alınmaqla seçilmə sayıdır, isə birdən -ə qədər natural ədədlərin hasilidir. İfadədəki permutasiyaları düsturla yazıb ortaq vuruqları ixtisar et.
Öyrənilməli düstur
ərintinin ümumi kütləsi, metalı göstərən sektorun mərkəzi bucağı, isə həmin metalın kütləsidir. Axtarılan bucağı tam dairənin bucağından digər sektorların bucaqlarını çıxmaqla tap, sonra metalın kütləsini hesabla.
Öyrənilməli düstur
ölçülmüş hündürlüklər, onların sayı, ədədi orta, ən böyük, ən kiçik hündürlük, isə ən böyük fərqdir. Tapşırıqda əvvəl bu iki statistik göstəricini hesabla, sonra onları topla.
Öyrənilməli düstur
Eyniimkanlı nəticələr üçün bütün mümkün nəticələrin sayı, isə hadisəsinə uyğun nəticələrin sayıdır, həmin hadisənin ehtimalını göstərir. Əvvəl tənliklərin həqiqi köklərinin olub-olmadığını yoxla, sonra həqiqi kökü olmayan tənliklərin sayını ümumi saya böl.
Öyrənilməli qayda
Birləşmə hər iki çoxluqdakı elementləri təkrarsız toplayır, fərq isə birinci çoxluqda olub ikincidə olmayanları saxlayır. Əvvəl ilə çoxluqlarının birləşməsini qur, sonra çoxluğundakı elementləri kənarlaşdırıb qalanları say.
Öyrənilməli qayda
Bir-birindən asılı olmayan iki seçimdə mümkün cütlərin sayını tapmaq üçün hər seçimdəki variantların saylarını bir-birinə vur. Kartlar bərabər ehtimalla seçildiyinə görə eyni rəngli cütlərin sayını tapmaq üçün qırmızı kartların saylarının hasilini mavi kartların saylarının hasilinə əlavə et və alınan cəmi bütün cütlərin sayına böl.
Öyrənilməli qayda
Birləşmədə çoxluqlardan ən azı birinə daxil olan elementlər, kəsişmədə isə hər ikisinə daxil olanlar götürülür. Əvvəl ilə çoxluqlarının birləşməsini qur, sonra alınan çoxluğun ilə ortaq elementlərini saxla.
Öyrənilməli qayda
çoxluğuna həm yalnız bir çoxluqda olan, həm də hər ikisində rast gəlinən elementlər daxildir. Elementləri bir yerə topla və təkrarlananları yalnız bir dəfə yaz.
Öyrənilməli qayda
Hər əvvəlki seçimdən sonra növbəti mərhələnin seçim sayı dəyişmirsə, mərhələlərdəki seçim saylarını bir-birinə vur. Üçrəqəmli ədəd qurarkən ilk yerdə sıfır götürmə, digər yerlərdə isə təkrara icazə verildiyini nəzərə al.
Öyrənilməli qayda
Sıra əhəmiyyət daşımadıqda ardıcıl seçimləri sayıb hər qrupun düzülüş sayına bölmək lazımdır. Rəsmləri təkrarsız ardıcıllıqlarla seç, sonra eyni üçlüyün bütün düzülüşlərini bir seçim kimi nəzərə al.
Öyrənilməli qayda
Müxtəlif şəxslər təkrarsız sıralananda hər növbəti yer üçün seçim sayı bir azalır. Basketbolçuların çıxış ardıcıllıqlarını saymaq üçün yerlər üzrə seçim saylarını bir-birinə vur.
Öyrənilməli qayda
çoxluğu çoxluğunun ilə ortaq hissəsini, isə qalan hissəsini göstərir. Bu iki hissəni birləşdirəndə bütöv alınır, ona görə çoxluğunun elementlərini müəyyən et.
Özün say
Cavabı ədədlə yaz. Ehtimalı onluq kəsr kimi yaz, məsələn .
Nümunələr
, , üçün nədir?
Həllə bax
Həlli: Birləşmə olur. Buradan daxilində olanları saxla: cavab alınır.
Üzərində -dən -yə qədər tam ədədlər yazılmış kartların hər biri eyni ehtimalla seçilir. Seçilən ədədin -ya bölünməsi ehtimalını tap.
Həllə bax
Həlli: Cəmi kart var. Uyğun ədədlər olduğundan ehtimal olur.
ifadəsini hesabla.
Həllə bax
Həlli: Birinci nisbət , ikinci nisbət olur. Cəm alınır.
Tipik səhv
Cəmi olan hallar: və . Deməli, və .
Cəmi olan hallar: , və . Deməli, və .
İki zərdə xalların yerlərini dəyişəndə yaranan nəticəni unutma: xallar fərqli olanda və ayrı nəticələrdir. cütünün tərsi isə yenə olur, ayrı nəticə yaratmır.
Eyni diqqət başqa yerlərdə də lazımdır. Birləşmədə ortaq elementləri silmək olmaz, onları bir dəfə yaz. Saymada son nöqtəni buraxmamaq üçün ilk və son uyğun ədədi ayrıca qeyd et.
Özünü yoxla
və verilib. çoxluğunu tap.
üçün daxilində olub daxilində olmayan elementləri saxla. Bunlar və -dir.
İki adi zər müstəqil atılır, hər zərin üzləri bərabər ehtimallıdır. Xalların hasilinin olması ehtimalını tap.
Əlverişli nəticələr , , və olmaqla dənədir. Bütün mümkün nəticələrin sayı olduğundan ehtimal olur.
ifadəsinin qiymətini tap.
və olduğundan nəticə olur.
Bu mövzunun sınağını həll et
Bu mövzunun tapşırıqlarını həll et və hər birinin izahını oxu.
Dərslikdə bu mövzu
- Dərslik: Riyaziyyat, 9-cu sinif, «Birləşmələr», səh. 228
- Dərslik: Riyaziyyat, 9-cu sinif, «Ehtimalın hesablanmasına aid məsələ həlli», səh. 235
- Dərslik: Riyaziyyat, 8-ci sinif, «Ehtimalın hesablanması», səh. 218
- Dərslik: Riyaziyyat, 8-ci sinif, 2-ci hissə, 9.1 «Verilənlərin bəzi statistik xarakteristikaları», səh. 97
- Dərslik: Riyaziyyat, 6-cı sinif, 2-ci hissə, 5.2 «Çoxluqlar üzərində əməllər», səh. 11